Uống rượu bia tối hôm trước, sáng sau lái xe có bị phạt nồng độ cồn không?

Anh Tuấn làm kinh doanh ở Cần Thơ. Tối thứ Sáu anh đi tiệc với khách, uống khoảng năm lon bia, về nhà ngủ lúc 11 giờ. Sáng thứ Bảy, 7 giờ, anh chạy xe máy đi làm thì gặp tổ kiểm tra nồng độ cồn. Máy đo ra 0,2 miligam trên mỗi lít khí thở. Anh ngạc nhiên thật sự: ngủ một giấc rồi, đâu còn say. Kết quả là phạt tiền, trừ 4 điểm giấy phép, và chiếc xe bị tạm giữ 7 ngày, đúng tuần anh cần đi gặp khách nhiều nhất.

Chuyện “uống từ tối qua” là một trong những tình huống bị phạt phổ biến nhất. Mình nói rõ luật đang quy định gì, mức phạt bao nhiêu, và vì sao không nên đem cảm giác “tỉnh rồi” ra để đánh cược.

Luật không có ngưỡng cho phép

Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024 liệt kê vào nhóm hành vi bị nghiêm cấm: điều khiển phương tiện mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn. Không có câu “dưới mức bao nhiêu thì được”. Chỉ cần máy đo ra số lớn hơn không, bạn đã vi phạm, khác nhau chỉ ở mức phạt.

Cồn trong cơ thể đào thải dần theo thời gian, tốc độ mỗi người mỗi khác, tùy cân nặng, gan, lượng uống, có ăn hay không. Không có công thức nào bảo đảm sau bao nhiêu tiếng là về không. Ngủ không làm cồn biến mất nhanh hơn, cà phê hay tắm nước lạnh cũng vậy. Cảm giác tỉnh táo không phải là chỉ số trên máy đo.

Ba mức phạt với xe máy

Nghị định 168 năm 2024 của Chính phủ, đã sửa bởi Nghị định 238 năm 2026, chia làm ba mức. Mức một là nồng độ chưa vượt 50 miligam trên 100 mililít máu, hoặc chưa vượt 0,25 miligam trên mỗi lít khí thở. Người lái xe máy bị phạt từ 2 đến 3 triệu đồng và trừ 4 điểm giấy phép.

Mức hai là vượt mức một nhưng chưa vượt 80 miligam trên 100 mililít máu, hoặc chưa vượt 0,4 miligam trên mỗi lít khí thở. Phạt từ 6 đến 8 triệu đồng, trừ 10 điểm. Một lần dính mức hai là giấy phép chỉ còn 2 điểm.

Mức ba là vượt các ngưỡng trên. Phạt từ 8 đến 10 triệu đồng và bị tước giấy phép lái xe từ 22 đến 24 tháng. Ở cả ba mức, xe đều có thể bị tạm giữ 7 ngày làm việc để ngăn vi phạm tiếp diễn. Khi không có tình tiết tăng nặng hay giảm nhẹ, mức tiền cụ thể thường là mức trung bình của khung.

Với ô tô, mức phạt nặng gấp nhiều lần

Người lái ô tô chịu cùng cách chia ba mức nhưng tiền phạt cao hơn hẳn. Mức một phạt từ 6 đến 8 triệu đồng, trừ 4 điểm. Mức hai phạt từ 18 đến 20 triệu đồng, trừ 10 điểm. Mức ba phạt từ 30 đến 40 triệu đồng và tước giấy phép từ 22 đến 24 tháng. Xe cũng bị tạm giữ.

Ai lái xe cho người khác, xe công ty, xe dịch vụ, nên nhớ thêm: hai năm không có giấy phép ô tô là hai năm mất nghề.

Từ chối thổi, bỏ chạy: nặng hơn chứ không nhẹ hơn

Có người nghĩ không thổi thì không có số, không có số thì không phạt được. Nghị định quy định hành vi không chấp hành yêu cầu kiểm tra nồng độ cồn bị phạt ngang mức ba: xe máy từ 8 đến 10 triệu đồng, ô tô từ 30 đến 40 triệu đồng, và đều bị tước giấy phép từ 22 đến 24 tháng. Tức là từ chối thổi luôn bị xử theo mức nặng nhất, dù thực tế bạn có thể chỉ ở mức một.

Quay đầu bỏ chạy khi thấy chốt kiểm tra còn tệ hơn, vì ngoài lỗi nồng độ cồn còn có lỗi không chấp hành hiệu lệnh, và nguy cơ gây tai nạn khi đang hoảng. Nếu bạn nghi ngờ kết quả đo, cách đúng là đề nghị ghi rõ ý kiến của mình vào biên bản, không phải bỏ chạy hay giằng co.

Những ngộ nhận hay gặp

“Chỉ uống một lon thôi.” Một lon vẫn có thể cho kết quả trên không, và luật không phân biệt bạn uống bao nhiêu, chỉ nhìn kết quả đo. “Dắt bộ xe về thì sao?” Dắt xe đi bộ, không nổ máy, thường không bị coi là đang điều khiển xe tham gia giao thông; nhưng nổ máy rồi chạy chậm sát lề thì vẫn là đang lái.

“Uống xong ngồi chơi một hai tiếng là hết.” Không có con số nào bảo đảm điều đó. Cùng một lượng bia, người nhỏ con, người uống lúc đói, người mệt sau ca làm sẽ còn nồng độ cao hơn nhiều so với người khác. Nhiều người bị đo ra mức hai lúc gần trưa hôm sau một bữa nhậu kéo dài đến khuya. Nếu đêm trước bạn uống nhiều, cách an toàn nhất là sáng hôm sau đừng tự lái, hoặc dùng máy đo cá nhân để tự kiểm tra, dù kết quả máy cá nhân chỉ mang tính tham khảo.

“Có bảo hiểm rồi, lỡ va chạm bảo hiểm trả.” Nghị định 67 năm 2023 của Chính phủ về bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới loại trừ việc bồi thường thiệt hại về tài sản khi người lái có nồng độ cồn vượt trị số bình thường theo hướng dẫn của Bộ Y tế. Phần tài sản của người bị hại khi đó bạn tự bỏ tiền túi.

“Đi xe đạp điện thì không sao.” Xe đạp, xe đạp máy cũng có mức phạt riêng khi có nồng độ cồn, thấp hơn nhưng không phải là không có.

Khi gây tai nạn, chuyện không còn là tiền phạt

Nếu đang có nồng độ cồn mà gây tai nạn làm người khác chết hoặc bị thương nặng, người lái có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ theo Bộ luật Hình sự, và việc có sử dụng rượu bia là tình tiết làm khung hình phạt nặng hơn. Song song đó vẫn phải bồi thường dân sự cho người bị hại.

Ba điều cần nhớ. Một, luật cấm tuyệt đối, cồn còn sót từ tối hôm trước vẫn bị phạt như thường. Hai, xe máy từ 2 triệu đến 10 triệu đồng, ô tô từ 6 triệu đến 40 triệu đồng, kèm trừ điểm hoặc tước giấy phép và tạm giữ xe; từ chối thổi bị xử như mức nặng nhất. Ba, đã uống thì để xe lại, đi taxi, xe ôm công nghệ hoặc nhờ người tỉnh táo chở, kể cả sáng hôm sau nếu bạn không chắc.

Hỏi đáp nhanh

Uống bia từ tối hôm trước, sáng ra đo vẫn có nồng độ cồn thì có bị phạt không?

Có. Luật cấm lái xe khi trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn, không phân biệt uống lúc nào. Máy đo ra kết quả trên không là vi phạm.

Đi xe máy có nồng độ cồn mức thấp nhất bị phạt bao nhiêu?

Phạt từ 2 đến 3 triệu đồng, trừ 4 điểm giấy phép lái xe, và xe có thể bị tạm giữ 7 ngày làm việc.

Không chịu thổi nồng độ cồn thì bị xử thế nào?

Bị phạt như mức nặng nhất: xe máy từ 8 đến 10 triệu đồng, ô tô từ 30 đến 40 triệu đồng, tước giấy phép lái xe từ 22 đến 24 tháng.

Lái xe có nồng độ cồn gây tai nạn thì bảo hiểm có bồi thường không?

Bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự không bồi thường phần thiệt hại về tài sản khi người lái có nồng độ cồn vượt trị số bình thường. Phần đó người lái tự chịu.