Con dưới 18 tuổi đi xe máy, gây tai nạn: cha mẹ bị phạt gì, bồi thường đến đâu?

Chị Hạnh ở Nghệ An mua cho con trai 15 tuổi một chiếc xe máy điện để tự đi học, vì trường cách nhà gần 6 cây số. Một buổi sáng tháng 9 năm 2026, cháu đi nhanh qua chợ, va vào một bà cụ bán rau, bà ngã gãy chân. Gia đình bà yêu cầu bồi thường, công an đến làm việc, chiếc xe bị giữ lại. Chị Hạnh mới biết chiếc xe điện ấy có công suất vượt mức xe gắn máy, tức là con chị đang lái một chiếc mô tô khi chưa đủ tuổi, và người bị phạt nặng nhất trong chuyện này lại là chị.

Đây là chuyện của rất nhiều phụ huynh. Mình nói rõ: tuổi nào được chạy xe gì, con vi phạm thì xử lý ra sao, cha mẹ chịu gì, và nếu con gây tai nạn thì ai bồi thường.

Bao nhiêu tuổi được chạy loại xe nào

Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024 quy định người đủ 16 tuổi được điều khiển xe gắn máy. Xe gắn máy là xe hai bánh có vận tốc thiết kế không quá 50 ki-lô-mét một giờ, động cơ xăng không quá 50 phân khối hoặc động cơ điện không quá 4 ki-lô-oát. Loại này không cần giấy phép lái xe, nhưng người lái phải hiểu luật, có kỹ năng và đủ sức khỏe.

Từ đủ 18 tuổi mới được cấp giấy phép lái xe hạng A1, để lái mô tô đến 125 phân khối hoặc động cơ điện đến 11 ki-lô-oát. Như vậy, dưới 16 tuổi không được tự lái bất kỳ xe máy nào, kể cả xe điện; từ 16 đến dưới 18 tuổi chỉ được lái xe gắn máy.

Bẫy lớn nằm ở xe máy điện. Nhiều mẫu xe điện trông nhỏ nhắn nhưng công suất trên 4 ki-lô-oát, chạy được hơn 50 ki-lô-mét một giờ, về luật là mô tô. Trước khi mua, hãy xem chứng nhận đăng ký hoặc giấy tờ xe ghi loại xe là xe gắn máy hay mô tô, đừng chỉ nghe người bán nói “xe điện học sinh”.

Con vi phạm thì xử lý thế nào

Theo Nghị định 168 năm 2024 của Chính phủ, người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi điều khiển xe máy, kể cả xe gắn máy, bị phạt cảnh cáo, và xe có thể bị tạm giữ. Luật Xử lý vi phạm hành chính không cho phạt tiền người dưới 16 tuổi.

Người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi lái xe mô tô bị phạt tiền; từ ngày 15 tháng 8 năm 2026, Nghị định 238 năm 2026 sửa lại để áp dụng cho mọi loại mô tô, không còn phân biệt dung tích như trước, khung phạt từ 400 đến 600 nghìn đồng, xe cũng có thể bị tạm giữ. Với người chưa thành niên, luật đặt nguyên tắc mức tiền phạt không quá một nửa mức của người lớn, và nếu con không có tiền nộp thì cha mẹ hoặc người giám hộ phải nộp thay.

Cha mẹ giao xe: khoản phạt nặng nhất rơi vào người lớn

Luật cấm giao xe cơ giới cho người không đủ điều kiện điều khiển. Nghị định 168 phạt chủ xe máy là cá nhân từ 8 đến 10 triệu đồng khi giao xe hoặc để cho người không đủ điều kiện lái xe tham gia giao thông. Người không đủ điều kiện ở đây gồm người chưa đủ tuổi, người không có giấy phép lái xe phù hợp, cả người đang bị tước giấy phép.

So sánh là thấy rõ: con 15 tuổi bị cảnh cáo, còn chủ xe đứng tên có thể bị phạt đến 10 triệu đồng. Nhiều nhà để xe đứng tên ông bà hoặc một người khác trong nhà, nhưng người đứng tên vẫn là chủ xe và vẫn là đối tượng bị xử phạt.

Con gây tai nạn: ai bồi thường

Bộ luật Dân sự năm 2015 chia theo tuổi. Con dưới 15 tuổi gây thiệt hại thì cha mẹ phải bồi thường toàn bộ; nếu cha mẹ không đủ tài sản thì lấy tài sản riêng của con, nếu có, để bù phần còn thiếu. Con từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi thì tự bồi thường bằng tài sản của mình; không đủ thì cha mẹ bồi thường phần còn thiếu. Trên thực tế, học sinh hiếm khi có tài sản riêng, nên gần như luôn là cha mẹ trả.

Ngoài ra, xe máy là nguồn nguy hiểm cao độ, chủ xe phải bồi thường thiệt hại do xe gây ra kể cả khi không có lỗi, trừ một số ngoại lệ hẹp. Còn bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự thì theo Nghị định 67 năm 2023, doanh nghiệp bảo hiểm không bồi thường khi người lái không đủ tuổi theo luật hoặc không có giấy phép lái xe phù hợp. Nghĩa là gia đình chị Hạnh tự bỏ tiền túi toàn bộ viện phí, thu nhập bị mất và tổn thất tinh thần của bà cụ.

Về hình sự, nếu tai nạn nghiêm trọng, người từ đủ 16 tuổi đã có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ. Với người dưới 16 tuổi, phạm vi chịu trách nhiệm hình sự hẹp hơn nhiều, nhưng phần bồi thường dân sự thì cha mẹ vẫn phải lo.

Những ngộ nhận phụ huynh hay mắc

“Xe điện thì không cần gì.” Sai, còn tùy công suất và tốc độ; vượt ngưỡng xe gắn máy là mô tô, dưới 18 tuổi không được lái. “Con chưa đủ tuổi thì chỉ bị nhắc nhở.” Con có thể chỉ bị cảnh cáo, nhưng cha mẹ là chủ xe bị phạt tiền nặng, xe bị giữ. “Có bảo hiểm rồi.” Bảo hiểm bắt buộc từ chối khi người lái không đủ tuổi hoặc không có giấy phép phù hợp.

Bạn nên làm gì

Trước khi mua xe cho con, xác định đúng loại xe hợp với tuổi: dưới 16 tuổi thì nên là xe đạp, hoặc xe đạp điện đúng nghĩa, loại có bàn đạp và động cơ chỉ trợ lực đến 25 ki-lô-mét một giờ; từ 16 tuổi mới tính đến xe gắn máy đúng chuẩn. Mua mũ bảo hiểm đạt chuẩn, dạy con luật cơ bản, và nói chuyện với con về việc chở bạn, đi hàng hai, phóng nhanh. Nếu con đã lỡ gây va chạm, hãy đến ngay với người bị nạn, lo cấp cứu, báo cơ quan chức năng, giữ lại hóa đơn chứng từ và tìm cách thỏa thuận bồi thường thỏa đáng.

Ba điều cần nhớ. Một, đủ 16 tuổi mới được lái xe gắn máy, đủ 18 tuổi mới được cấp giấy phép mô tô, xe điện công suất lớn cũng là mô tô. Hai, giao xe cho con chưa đủ điều kiện, chủ xe máy có thể bị phạt đến 10 triệu đồng. Ba, con gây tai nạn thì cha mẹ gần như luôn là người bồi thường, và bảo hiểm bắt buộc sẽ không trả trong trường hợp này.

Hỏi đáp nhanh

Học sinh 15 tuổi có được đi xe máy điện không?

Không được tự lái xe máy, kể cả xe máy điện. Đủ 16 tuổi mới được lái xe gắn máy, tức xe có động cơ điện không quá 4 ki-lô-oát và vận tốc thiết kế không quá 50 ki-lô-mét một giờ.

Cha mẹ để con chưa đủ tuổi chạy xe máy bị phạt bao nhiêu?

Chủ xe máy là cá nhân giao xe cho người không đủ điều kiện lái bị phạt từ 8 đến 10 triệu đồng theo Nghị định 168.

Con dưới 18 tuổi gây tai nạn thì ai bồi thường?

Con dưới 15 tuổi thì cha mẹ bồi thường toàn bộ. Con từ 15 đến dưới 18 tuổi tự bồi thường bằng tài sản của mình, không đủ thì cha mẹ bồi thường phần còn thiếu.

Con chưa đủ tuổi lái xe gây tai nạn thì bảo hiểm bắt buộc có trả không?

Không. Nghị định 67 năm 2023 loại trừ trách nhiệm bảo hiểm khi người lái không đủ tuổi theo luật hoặc không có giấy phép lái xe phù hợp.