Bị công ty cho nghỉ việc đột ngột là cú sốc với bất kỳ ai. Nhưng không phải lần nghỉ việc nào cũng đúng luật, và người lao động có nhiều quyền hơn họ tưởng. Việc phân biệt được đâu là chấm dứt hợp đồng hợp pháp, đâu là trái luật sẽ quyết định bạn được bồi thường ra sao.
Khi nào việc cho nghỉ việc là trái luật?
Người sử dụng lao động chỉ được đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trong những trường hợp luật cho phép, ví dụ người lao động thường xuyên không hoàn thành công việc theo tiêu chí đã thông báo, hoặc do thiên tai, dịch bệnh buộc thu hẹp sản xuất. Đồng thời phải báo trước đúng thời hạn tùy loại hợp đồng.
Nếu công ty cho nghỉ mà không thuộc các trường hợp được phép, hoặc không báo trước đúng hạn, hoặc không tuân thủ trình tự xử lý kỷ luật, thì đó là chấm dứt hợp đồng trái pháp luật. Lúc này, người lao động có quyền yêu cầu được nhận lại làm việc và được bồi thường.
Ngoài việc báo trước, người sử dụng lao động khi xử lý kỷ luật sa thải còn phải tuân thủ trình tự chặt chẽ, có sự tham gia của tổ chức đại diện người lao động và lập biên bản đầy đủ. Việc bỏ qua các bước này khiến quyết định sa thải dễ bị coi là trái pháp luật.
Quyền lợi khi bị chấm dứt trái luật
Khi việc chấm dứt là trái luật, người sử dụng lao động phải nhận người lao động trở lại làm việc, trả tiền lương cùng các khoản phải đóng cho những ngày không được làm việc, cộng thêm một khoản bồi thường. Nếu người lao động không muốn quay lại, ngoài các khoản trên còn được nhận thêm trợ cấp thôi việc và một khoản bồi thường khác theo luật.
Trường hợp công ty không muốn nhận lại và người lao động đồng ý, hai bên thỏa thuận thêm một khoản bồi thường để chấm dứt hợp đồng. Những con số cụ thể phụ thuộc tiền lương và thời gian làm việc, nên việc giữ lại bảng lương, hợp đồng là rất cần thiết.
Khoản trợ cấp thôi việc được tính dựa trên thời gian làm việc và mức lương, nên người làm việc càng lâu thì quyền lợi càng lớn. Đây là lý do bạn không nên vội vàng ký vào bất kỳ thỏa thuận nào trước khi hiểu rõ mình đáng được nhận bao nhiêu.
Thu thập chứng cứ trước khi khiếu nại
Trước khi làm bất cứ điều gì, hãy thu thập và giữ lại đầy đủ giấy tờ: hợp đồng lao động, quyết định cho nghỉ việc, bảng lương, tin nhắn hoặc email trao đổi với công ty. Đây là cơ sở để chứng minh quan hệ lao động và việc chấm dứt trái luật.
Nếu công ty không ra quyết định bằng văn bản mà chỉ thông báo miệng, bạn nên ghi lại mốc thời gian, người thông báo và nội dung. Mọi bằng chứng cho thấy bạn vẫn sẵn sàng làm việc nhưng bị từ chối đều có giá trị khi giải quyết tranh chấp.
Trong thời đại hiện nay, phần lớn trao đổi công việc diễn ra qua email, tin nhắn nội bộ. Hãy lưu lại những bằng chứng này một cách an toàn, vì khi rời công ty bạn có thể mất quyền truy cập vào hệ thống và không lấy lại được dữ liệu quan trọng.
Các kênh giải quyết tranh chấp
Người lao động có thể lựa chọn hòa giải thông qua hòa giải viên lao động, đây là bước thường được khuyến khích vì nhanh và ít tốn kém. Nếu hòa giải không thành hoặc một bên không thực hiện, người lao động có quyền khởi kiện ra tòa án để yêu cầu giải quyết.
Với một số loại tranh chấp, người lao động có thể khởi kiện thẳng ra tòa mà không bắt buộc qua hòa giải, ví dụ tranh chấp về xử lý kỷ luật sa thải. Cần lưu ý thời hiệu khởi kiện có giới hạn, nên đừng để quá lâu mới hành động.
Hòa giải tại cơ sở thường là bước được khuyến khích vì nhanh, ít căng thẳng và giữ được quan hệ. Nếu hai bên đạt được thỏa thuận tại hòa giải, kết quả đó có giá trị ràng buộc và nếu một bên không thực hiện, bên kia có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền can thiệp.
Lời khuyên thực tế
Hãy giữ thái độ bình tĩnh, lưu trữ chứng cứ ngay từ ngày đầu, và tìm hiểu kỹ quyền của mình trước khi ký bất kỳ giấy tờ nào công ty đưa ra, đặc biệt là biên bản thỏa thuận chấm dứt. Một chữ ký vội vàng có thể khiến bạn mất quyền đòi bồi thường.
Mỗi vụ việc lao động có chi tiết riêng về loại hợp đồng, lý do nghỉ và quá trình làm việc. Thông tin trên mang tính tham khảo chung; để biết chính xác mình được hưởng gì, bạn nên trao đổi với luật sư hoặc tổ chức công đoàn để được hỗ trợ cụ thể.
Đừng để cảm xúc lấn át trong giai đoạn này. Việc phản ứng nóng nảy, tự ý nghỉ hẳn hoặc viết đơn xin nghỉ có thể vô tình làm mất đi quyền đòi bồi thường của bạn, vì khi đó việc chấm dứt được hiểu là do bạn chủ động chứ không phải bị công ty chấm dứt trái luật.
Quyền lợi về bảo hiểm và sổ lao động
Khi nghỉ việc, người lao động có quyền được nhận lại sổ bảo hiểm xã hội và các giấy tờ liên quan, đồng thời công ty có trách nhiệm hoàn tất thủ tục chốt sổ. Nếu công ty cố tình giữ sổ hoặc chậm trễ gây thiệt hại, đó cũng là một hành vi bạn có thể khiếu nại.
Sau khi nghỉ việc, tùy điều kiện, bạn có thể được hưởng trợ cấp thất nghiệp nếu đã tham gia bảo hiểm thất nghiệp đủ thời gian và làm thủ tục đúng hạn. Vì vậy, ngay khi nghỉ, hãy tìm hiểu thủ tục này sớm để không bỏ lỡ quyền lợi chính đáng của mình.