Chị Mai là công nhân may ở một nhà máy tại Bắc Ninh, lương 8,32 triệu đồng một tháng, làm 26 ngày, mỗi ngày 8 tiếng. Mùa cao điểm tháng 9 năm 2026, tổ của chị tăng ca mỗi tối 3 tiếng, làm thêm cả Chủ nhật, có tuần làm tới 10 giờ đêm. Cuối tháng, phiếu lương ghi một dòng "tiền tăng ca" gộp chung, chị không biết họ tính đúng hay sai.
Câu hỏi của chị Mai là câu mà rất nhiều anh chị em công nhân, nhân viên kho, nhân viên giao hàng thắc mắc. Mình sẽ đi qua từng loại giờ làm, có số cụ thể để bạn tự tính lại được.
Bước đầu tiên: tìm ra tiền lương một giờ
Mọi khoản làm thêm đều tính trên tiền lương giờ của ngày làm việc bình thường. Với chị Mai, lấy 8,32 triệu đồng chia cho 26 ngày, được 320 nghìn đồng một ngày, chia tiếp cho 8 giờ, được 40 nghìn đồng một giờ. Con số này là gốc cho mọi phép tính phía sau.
Lưu ý là cách tính có thể khác chút ít tùy quy chế lương của từng công ty, ví dụ chia cho 24 ngày hay 26 ngày. Nhưng luật đặt mức sàn, công ty được trả cao hơn chứ không được trả thấp hơn.
Ngày thường, ngày nghỉ tuần và ngày lễ
Bộ luật Lao động 2019 quy định tiền làm thêm giờ ít nhất bằng 150 phần trăm vào ngày thường, 200 phần trăm vào ngày nghỉ hằng tuần, và 300 phần trăm vào ngày nghỉ lễ, tết, ngày nghỉ có hưởng lương. Với người hưởng lương ngày, mức 300 phần trăm còn chưa tính tiền lương của chính ngày lễ đó.
Áp vào chị Mai: mỗi giờ tăng ca buổi tối ngày thường ít nhất 60 nghìn đồng. Mỗi giờ làm Chủ nhật, nếu Chủ nhật là ngày nghỉ hằng tuần của chị, ít nhất 80 nghìn đồng. Mỗi giờ làm vào ngày lễ ít nhất 120 nghìn đồng. Ba tiếng tăng ca mỗi tối, làm 20 tối trong tháng là 60 giờ, nhưng như phần dưới bạn sẽ thấy, con số 60 giờ đó đã vượt mức luật cho phép.
Ngày lễ có hưởng lương hiện nay gồm Tết Dương lịch một ngày, Tết Âm lịch năm ngày, Giỗ Tổ Hùng Vương một ngày, ngày 30 tháng 4 một ngày, ngày 1 tháng 5 một ngày, Quốc khánh hai ngày. Từ năm 2026, theo nghị quyết của Quốc hội, ngày 24 tháng 11, Ngày Văn hóa Việt Nam, cũng là ngày nghỉ hưởng nguyên lương.
Làm ca đêm và làm thêm vào ban đêm
Giờ làm việc ban đêm tính từ 22 giờ đến 6 giờ sáng hôm sau. Người làm việc vào ban đêm được trả thêm ít nhất 30 phần trăm tiền lương của ngày làm việc bình thường. Nghĩa là nếu ca làm chính thức của bạn rơi vào ban đêm, mỗi giờ đó ít nhất bằng 130 phần trăm lương giờ, với chị Mai là 52 nghìn đồng.
Còn nếu đã làm thêm giờ lại rơi vào ban đêm, như tuần chị Mai tăng ca tới 10 giờ rưỡi đêm, thì giờ làm thêm ban đêm được cộng ba lớp: mức làm thêm giờ, cộng 30 phần trăm làm đêm, cộng thêm 20 phần trăm tiền lương giờ ban ngày của ngày đó. Với ngày thường mà ban ngày hôm đó chị không làm thêm, mỗi giờ làm thêm sau 22 giờ ít nhất bằng 200 phần trăm lương giờ, tức khoảng 80 nghìn đồng. Rơi vào Chủ nhật hay ngày lễ thì mức còn cao hơn nữa.
Giới hạn giờ làm thêm và quyền từ chối
Làm thêm giờ không phải chuyện công ty muốn bao nhiêu cũng được. Luật đặt bốn điều kiện. Thứ nhất, phải được người lao động đồng ý. Thứ hai, giờ làm thêm không quá 50 phần trăm giờ làm việc bình thường trong một ngày; nếu công ty áp dụng giờ làm theo tuần thì tổng giờ làm bình thường và làm thêm không quá 12 giờ một ngày. Thứ ba, không quá 40 giờ trong một tháng. Thứ tư, không quá 200 giờ trong một năm.
Một số ngành được làm thêm tới 300 giờ một năm, trong đó có dệt may, da giày, điện, điện tử, chế biến nông lâm thủy sản, và các trường hợp công việc cấp bách. Nhà máy may của chị Mai thuộc nhóm này, nên trần năm có thể là 300 giờ, nhưng trần tháng vẫn là 40 giờ. Tăng ca 60 giờ trong một tháng là vượt.
Vì cần sự đồng ý của bạn, nên ép làm thêm, hay đặt quy định "ai không tăng ca thì bị trừ thưởng chuyên cần" là chỗ dễ phát sinh tranh chấp. Bạn có quyền từ chối làm thêm ngoài phần đã đồng ý, trừ một số trường hợp đặc biệt luật buộc phải làm như thiên tai, hỏa hoạn, khắc phục sự cố đe dọa tính mạng.
Những chỗ hay bị tính sai
Lỗi thứ nhất là gộp chung một dòng "tiền tăng ca", không tách ngày thường, Chủ nhật, ngày lễ, ban đêm. Gộp như vậy rất khó kiểm tra. Bạn có quyền đề nghị công ty cho xem bảng chi tiết số giờ và đơn giá từng loại.
Lỗi thứ hai là tính làm thêm trên lương tối thiểu vùng hoặc lương cơ bản trên hợp đồng, bỏ qua các khoản phụ cấp lương cố định. Luật nói tính theo đơn giá tiền lương hoặc tiền lương thực trả của công việc đang làm. Phụ cấp nào là một phần của tiền lương thì phải được tính vào.
Lỗi thứ ba là trả giờ làm thêm sau 22 giờ theo đúng mức làm thêm ban ngày, bỏ quên phần 30 phần trăm làm đêm và phần 20 phần trăm cộng thêm. Với chị Mai, mỗi giờ như vậy hụt khoảng 20 nghìn đồng, một tháng tăng ca khuya vài chục giờ là hụt cả mấy trăm nghìn.
Bạn nên tự ghi chép những gì
Cách đơn giản nhất là ghi lại giờ vào và giờ ra mỗi ngày trên điện thoại, đánh dấu ngày nào là Chủ nhật, ngày lễ, ngày nào làm sau 22 giờ. Chụp lại thông báo tăng ca hoặc tin nhắn tổ trưởng gọi tăng ca. Cuối tháng, so số giờ của mình với phiếu lương. Lệch thì hỏi phòng nhân sự bằng văn bản, kèm bảng ghi của mình.
Ba điều cần nhớ: làm thêm ngày thường ít nhất 150 phần trăm, ngày nghỉ tuần 200 phần trăm, ngày lễ 300 phần trăm, làm đêm cộng thêm 30 phần trăm. Làm thêm cần bạn đồng ý và không quá 40 giờ mỗi tháng. Và luôn tự giữ bảng giờ của mình, vì khi cần đòi lại, bảng đó là bằng chứng quý nhất.
Hỏi đáp nhanh
Công ty bắt tăng ca mà mình không muốn thì có được từ chối không?
Được. Làm thêm giờ phải có sự đồng ý của người lao động. Chỉ một số trường hợp đặc biệt như thiên tai, hỏa hoạn, khắc phục sự cố khẩn cấp thì người lao động không được từ chối.
Làm thêm tối đa bao nhiêu giờ một tháng?
Không quá 40 giờ một tháng. Mỗi năm không quá 200 giờ, riêng một số ngành như dệt may, da giày, điện tử, chế biến thủy sản được tới 300 giờ.
Đi làm đúng ngày lễ thì được trả bao nhiêu?
Ít nhất 300 phần trăm tiền lương giờ cho mỗi giờ làm. Người hưởng lương ngày còn được cộng thêm tiền lương của chính ngày lễ đó.
Làm ca đêm cố định có được trả thêm không?
Có. Giờ làm từ 22 giờ đến 6 giờ sáng được trả thêm ít nhất 30 phần trăm so với giờ làm ban ngày bình thường, kể cả khi đó là ca chính chứ không phải làm thêm.
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.
