Sáu giờ năm mươi sáng một ngày tháng 8 năm 2026, anh Tuấn chạy xe máy từ phòng trọ tới khu công nghiệp nơi anh làm công nhân lắp ráp, quãng đường chừng 7 cây số. Tới ngã tư gần cổng khu công nghiệp, một chiếc xe tải rẽ ẩu tông vào, anh gãy xương cẳng chân, phải mổ và nằm viện 12 ngày. Tổ trưởng nói: "Tai nạn ngoài đường thì là chuyện riêng, đâu phải tai nạn lao động".
Câu nói đó sai, và nếu tin theo, anh Tuấn có thể bỏ lỡ cả mấy khoản tiền mà mình có quyền nhận. Pháp luật Việt Nam từ lâu đã tính tai nạn trên đường đi làm vào phạm vi bảo hiểm tai nạn lao động, chỉ là có điều kiện.
Luật nói gì về tai nạn trên đường đi làm?
Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015 liệt kê ba trường hợp tai nạn được hưởng chế độ tai nạn lao động từ quỹ bảo hiểm. Một là tai nạn tại nơi làm việc, trong giờ làm việc, kể cả lúc nghỉ giải lao, ăn giữa ca, đi vệ sinh. Hai là tai nạn ngoài nơi làm việc khi đang làm việc theo yêu cầu của người sử dụng lao động. Ba là tai nạn trên tuyến đường đi từ nơi ở đến nơi làm việc hoặc từ nơi làm việc về nơi ở, trong khoảng thời gian và tuyến đường hợp lý.
Điều kiện đi kèm là người lao động có tham gia bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, khoản này do công ty đóng, và bị suy giảm khả năng lao động từ 5 phần trăm trở lên do tai nạn đó. Trường hợp của anh Tuấn: đi từ nơi ở tới chỗ làm, đúng giờ đi ca, đi tuyến đường thường ngày. Nếu sau điều trị, hội đồng giám định y khoa kết luận anh suy giảm từ 5 phần trăm trở lên, anh thuộc diện được hưởng.
"Thời gian và tuyến đường hợp lý" hiểu thế nào?
Đây là chỗ hay phát sinh tranh cãi nhất. Hợp lý về thời gian là quãng giờ phù hợp với ca làm của bạn: đi sớm hơn giờ vào ca một chút, hay về sau khi tan ca một khoảng vừa phải. Bị tai nạn lúc 11 giờ đêm khi ca của bạn kết thúc từ 5 giờ chiều thì rất khó gọi là đang trên đường về.
Hợp lý về tuyến đường là con đường thường đi lại giữa nơi ở và nơi làm. Đi đường vòng vì tắc đường hay sửa đường thường vẫn được xem xét. Còn rẽ hẳn sang một hướng khác để đi việc riêng xa tuyến, ví dụ đi ăn cưới ở một xã khác rồi mới về nhà, thì cơ quan bảo hiểm có thể không chấp nhận. Nơi ở cũng nên khớp với nơi bạn đã khai với công ty, nên khi chuyển chỗ trọ, hãy cập nhật cho phòng nhân sự.
Luật cũng loại trừ ba nguyên nhân: tai nạn do mâu thuẫn riêng của chính nạn nhân với người gây tai nạn mà không liên quan đến công việc, do cố ý tự hủy hoại sức khỏe, hoặc do sử dụng ma túy, chất gây nghiện trái quy định của pháp luật.
Ai trả những khoản nào?
Trong giai đoạn điều trị, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 đưa trường hợp điều trị do tai nạn trên đường đi làm, về nhà vào diện được hưởng chế độ ốm đau, mức 75 phần trăm tiền lương đóng bảo hiểm xã hội của tháng gần nhất. Còn trách nhiệm của công ty trong lúc điều trị như sơ cứu, tạm ứng chi phí, trả lương những ngày nghỉ thì Luật An toàn, vệ sinh lao động có quy định riêng. Hai luật cần đọc cùng nhau, và cách áp dụng cụ thể cho từng ca nên hỏi lại cơ quan bảo hiểm xã hội nơi công ty đóng.
Sau khi điều trị ổn định và giám định, nếu suy giảm từ 5 phần trăm đến 30 phần trăm, quỹ bảo hiểm tai nạn lao động trả trợ cấp một lần. Suy giảm 5 phần trăm được 5 lần mức lương cơ sở, tức 12,65 triệu đồng theo mức 2,53 triệu đồng áp dụng từ ngày 1 tháng 7 năm 2026, mỗi phần trăm thêm được cộng 0,5 lần lương cơ sở, cộng thêm một khoản tính theo số năm đã đóng. Suy giảm từ 31 phần trăm trở lên thì chuyển sang trợ cấp hằng tháng.
Về phía công ty, nếu tai nạn trên đường đi do lỗi của người khác hoặc không xác định được người gây ra, công ty có trách nhiệm trợ cấp cho người lao động một khoản ít nhất bằng 40 phần trăm mức bồi thường tai nạn lao động tương ứng. Với mức suy giảm từ 5 đến 10 phần trăm, mức bồi thường gốc là ít nhất 1,5 tháng lương, nên khoản trợ cấp ít nhất khoảng 0,6 tháng lương. Ngoài ra, anh Tuấn còn có quyền yêu cầu tài xế xe tải hoặc chủ xe bồi thường thiệt hại theo Bộ luật Dân sự. Khoản bồi thường dân sự này độc lập với quyền lợi bảo hiểm.
Những chỗ dễ làm mất quyền lợi
Thứ nhất, không lấy xác nhận của cơ quan chức năng ngay tại thời điểm tai nạn. Hồ sơ hưởng chế độ thường cần biên bản hoặc văn bản của công an nơi xảy ra tai nạn, hoặc xác nhận của chính quyền xã, phường nơi xảy ra tai nạn. Tự thỏa thuận ngoài đường rồi đi luôn là mất chứng cứ quan trọng nhất.
Thứ hai, không báo cho công ty kịp thời. Bạn hoặc người nhà nên báo cho công ty ngay trong ngày, có tin nhắn hoặc email lưu lại, để công ty lập hồ sơ và giới thiệu đi giám định.
Thứ ba, bỏ qua bước giám định vì nghĩ "vết thương lành rồi". Không giám định thì không có tỷ lệ suy giảm, mà không có tỷ lệ thì không có trợ cấp từ quỹ.
Giấy tờ cần giữ và điều cần nhớ
Hãy giữ những thứ sau: biên bản hoặc văn bản xác nhận của công an hay chính quyền nơi xảy ra tai nạn; giấy ra viện, bản tóm tắt hồ sơ bệnh án; hóa đơn viện phí; giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng bảo hiểm xã hội nếu điều trị ngoại trú; tin nhắn báo công ty; và sau này là biên bản giám định y khoa. Ảnh chụp hiện trường, xe, mũ bảo hiểm cũng nên giữ.
Ba điều cần nhớ: tai nạn trên đường đi làm, về nhà trong thời gian và tuyến đường hợp lý được tính vào chế độ tai nạn lao động nếu suy giảm từ 5 phần trăm. Lấy xác nhận của công an hoặc chính quyền nơi xảy ra tai nạn ngay từ đầu. Và quyền lợi bảo hiểm, trợ cấp từ công ty, bồi thường từ người gây tai nạn là ba nguồn riêng, bạn có thể đề nghị cả ba.
Hỏi đáp nhanh
Đi làm về ghé chợ mua đồ rồi bị tai nạn có được tính không?
Phụ thuộc mức độ lệch khỏi tuyến đường và thời gian thường ngày. Ghé dọc đường trong khoảng ngắn thường được xem xét, còn đi hẳn sang hướng khác vì việc riêng thì dễ bị từ chối. Cơ quan bảo hiểm xét từng trường hợp.
Suy giảm dưới 5 phần trăm thì có được gì không?
Không đủ điều kiện hưởng trợ cấp tai nạn lao động từ quỹ. Bạn vẫn có quyền yêu cầu người gây tai nạn bồi thường thiệt hại theo Bộ luật Dân sự, và các ngày nghỉ điều trị được xem xét theo chế độ ốm đau.
Ai giới thiệu mình đi giám định mức suy giảm khả năng lao động?
Công ty có trách nhiệm giới thiệu người lao động đi giám định tại hội đồng giám định y khoa sau khi điều trị ổn định. Bạn nên chủ động nhắc công ty làm việc này.
Đã được người gây tai nạn bồi thường thì còn được hưởng bảo hiểm không?
Còn. Bồi thường dân sự từ người gây tai nạn và chế độ từ quỹ bảo hiểm tai nạn lao động là hai nguồn độc lập, nhận khoản này không làm mất khoản kia.
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.
