Chị Hằng, 38 tuổi, làm công nhân điện tử ở Thái Nguyên từ năm 2016, đóng bảo hiểm xã hội được 9 năm thì nghỉ việc vào tháng 6 năm 2025 để về quê chăm mẹ ốm. Đã hơn một năm chưa đi làm lại, chị nghe đồng nghiệp cũ rủ: "Rút bảo hiểm một lần đi, được hơn trăm triệu, để đó tới già chưa chắc được gì". Chị mở sổ ra tính, thấy số tiền đó đủ sửa lại căn bếp và trả nợ một khoản, nên rất phân vân.
Đây là quyết định không làm lại được. Rút rồi thì thời gian đóng bị xóa, muốn có lương hưu phải đóng lại từ đầu. Vì vậy mình sẽ đi qua bốn câu hỏi: chị còn được rút không, rút được bao nhiêu, chờ hưu thì được gì, và có lựa chọn nào ở giữa không.
Ai còn được rút bảo hiểm xã hội một lần?
Luật Bảo hiểm xã hội 2024 có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2025 đã siết lại quyền rút một lần. Với người lao động tham gia bắt buộc, luật chỉ cho rút trong một số trường hợp: đủ tuổi nghỉ hưu mà chưa đủ 15 năm đóng; ra nước ngoài định cư; đang mắc một trong các bệnh ung thư, bại liệt, xơ gan mất bù, lao nặng, AIDS; bị suy giảm khả năng lao động từ 81 phần trăm trở lên hoặc khuyết tật đặc biệt nặng.
Ngoài ra có một trường hợp chuyển tiếp: người có thời gian đóng trước ngày 1 tháng 7 năm 2025, sau 12 tháng không thuộc diện đóng bắt buộc mà cũng không đóng tự nguyện, và tổng thời gian đóng chưa đủ 20 năm, thì nếu có yêu cầu vẫn được rút. Chị Hằng thuộc đúng nhóm này: đóng từ trước mốc đó, đã nghỉ hơn 12 tháng, mới có 9 năm.
Còn người bắt đầu đóng từ ngày 1 tháng 7 năm 2025 trở đi thì không còn đường rút vì lý do nghỉ việc nữa, trừ các trường hợp đặc biệt kể trên.
Rút một lần được bao nhiêu?
Mỗi năm đóng trước năm 2014 được tính 1,5 tháng mức bình quân tiền lương đóng bảo hiểm xã hội, mỗi năm đóng từ năm 2014 trở đi được tính 2 tháng. Mức bình quân được điều chỉnh theo hệ số trượt giá do cơ quan bảo hiểm công bố hằng năm. Nếu đóng chưa đủ một năm thì nhận bằng số tiền đã đóng, nhưng không quá 2 tháng bình quân.
Chị Hằng đóng 9 năm, toàn bộ từ năm 2016, nên được 18 tháng bình quân. Giả sử bình quân sau điều chỉnh khoảng 6,5 triệu đồng một tháng, chị nhận khoảng 117 triệu đồng. Con số này lớn ở thời điểm hiện tại, nhưng đổi lại là toàn bộ 9 năm đóng biến mất khỏi sổ.
Nếu giữ lại chờ hưu thì được gì?
Luật mới hạ điều kiện số năm đóng để hưởng lương hưu từ 20 năm xuống còn 15 năm. Lao động nữ đủ 15 năm đóng thì tỷ lệ lương hưu là 45 phần trăm mức bình quân, mỗi năm đóng thêm được cộng 2 phần trăm, tối đa 75 phần trăm. Nam đóng từ 15 năm đến dưới 20 năm được 40 phần trăm, mỗi năm thêm cộng 1 phần trăm; đủ 20 năm thì 45 phần trăm, mỗi năm thêm cộng 2 phần trăm.
Chị Hằng sinh năm 1988, tuổi nghỉ hưu của lao động nữ trong điều kiện bình thường tăng dần tới 60 tuổi vào năm 2035, nên chị sẽ nghỉ hưu ở tuổi 60. Chị còn thiếu 6 năm để đủ 15 năm. Nếu đóng tiếp, lúc về hưu chị nhận lương hưu hằng tháng suốt đời, được điều chỉnh theo trượt giá, kèm thẻ bảo hiểm y tế do quỹ bảo hiểm xã hội đóng. Với người lớn tuổi, thẻ bảo hiểm y tế không mất tiền mua có giá trị rất thực tế. Khi người hưởng lương hưu mất, thân nhân còn có chế độ tử tuất.
Nếu đủ tuổi hưu mà vẫn chưa đủ 15 năm, chị cũng không bị bỏ rơi. Luật cho phép chọn nhận bảo hiểm xã hội một lần, hoặc nhận trợ cấp hằng tháng từ chính khoản đã đóng cho tới khi đủ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội. Mức trợ cấp hằng tháng này thấp nhất bằng mức trợ cấp hưu trí xã hội, hiện là 540 nghìn đồng một tháng. Nếu tiền đã đóng không đủ chi trả tới tuổi đó, luật còn cho phép đóng một lần phần còn thiếu.
Những ngộ nhận khi tính chuyện rút
Ngộ nhận thứ nhất: "Để lâu tiền mất giá". Tiền lương đã đóng dùng để tính lương hưu hay tính một lần đều được điều chỉnh theo hệ số trượt giá của từng năm đóng, nên không đứng yên ở con số danh nghĩa của năm 2016. Lương hưu đang hưởng cũng được Nhà nước điều chỉnh định kỳ.
Ngộ nhận thứ hai: "Nghỉ một thời gian thì sổ bị hủy". Luật quy định người nghỉ việc chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu, chưa rút một lần thì được bảo lưu thời gian đóng. Đi làm lại ở đâu, đóng tiếp ở đó, cộng dồn.
Ngộ nhận thứ ba: "Không đi làm công ty thì hết đường đóng". Bảo hiểm xã hội tự nguyện cho phép người không có quan hệ lao động tự đóng tiếp, và thời gian này được cộng vào để tính lương hưu. Đây là cách chị Hằng có thể lấp 6 năm còn thiếu dù đang ở quê, với mức đóng tự chọn theo khả năng.
Cách ra quyết định cho đúng hoàn cảnh
Rút một lần chỉ thật sự hợp lý trong vài trường hợp: bạn đang bệnh nặng thuộc danh mục luật cho rút, cần tiền chữa trị; bạn chắc chắn ra nước ngoài định cư; hoặc bạn có nhu cầu tiền mặt cấp bách mà không còn nguồn nào khác, và đã hiểu rõ cái giá phải trả. Với đa số người còn cách tuổi hưu nhiều năm như chị Hằng, giữ lại thời gian đóng thường có lợi hơn về lâu dài, vì đổi một khoản tiền một lần lấy dòng lương hưu suốt đời cùng thẻ bảo hiểm y tế.
Trước khi quyết định, hãy tra quá trình đóng trên ứng dụng VssID, đếm chính xác số năm đã đóng, tính xem còn thiếu bao nhiêu năm tới mốc 15 năm, và hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội về mức đóng tự nguyện phù hợp. Ba điều cần nhớ: người đóng trước ngày 1 tháng 7 năm 2025 vẫn có thể rút khi nghỉ đủ 12 tháng và chưa đủ 20 năm, nhưng rút là mất trắng thời gian đóng; lương hưu nay chỉ cần 15 năm; và bảo lưu hay đóng tự nguyện là lựa chọn ở giữa mà nhiều người bỏ qua.
Hỏi đáp nhanh
Bắt đầu đóng bảo hiểm xã hội từ năm 2026 thì nghỉ việc có rút một lần được không?
Không, trừ các trường hợp đặc biệt như đủ tuổi hưu mà chưa đủ 15 năm đóng, ra nước ngoài định cư, mắc bệnh nặng thuộc danh mục hoặc suy giảm khả năng lao động từ 81 phần trăm trở lên.
Đóng bảo hiểm xã hội bao nhiêu năm thì được lương hưu?
Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, đủ tuổi nghỉ hưu và có từ đủ 15 năm đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc trở lên thì được hưởng lương hưu.
Đã rút bảo hiểm xã hội một lần thì sau này đóng lại có được cộng thời gian cũ không?
Không. Thời gian đã nhận bảo hiểm xã hội một lần bị xóa, nếu đóng lại thì tính từ đầu.
Nghỉ việc về quê có cách nào đóng tiếp để đủ năm hưởng lương hưu không?
Có. Bạn có thể tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện tại cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc qua đại lý thu, thời gian đóng tự nguyện được cộng vào để tính lương hưu.
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.
