Chị Diệp ở Cần Thơ để ý tài khoản điện thoại của mẹ mình tháng nào cũng hụt mất khoảng 90 nghìn đồng. Kiểm tra mới thấy bà đang dùng ba gói dịch vụ nội dung: tử vi, nhạc chờ, tin tức, mỗi gói vài nghìn đồng một ngày. Bà không nhớ đã đăng ký bao giờ. Cùng tháng đó, hợp đồng internet nhà chị hết hạn khuyến mãi, tự động gia hạn sang gói mới đắt hơn 60 nghìn đồng một tháng mà chị không hề nhận được thông báo nào. Còn em trai chị thì phát hiện thẻ ngân hàng bị trừ đều đặn tiền một ứng dụng chỉnh ảnh, sau khi dùng thử miễn phí bảy ngày từ năm ngoái.
Những khoản tiền nhỏ, lặp đi lặp lại, đó chính là kiểu thiệt hại mà người ta hay bỏ qua vì ngại. Cộng lại cả năm thì không nhỏ chút nào. Luật hiện hành có những quy định khá rõ cho đúng tình huống này.
Dịch vụ bạn dùng hằng tháng là dịch vụ liên tục
Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 gọi dịch vụ có thời hạn từ ba tháng trở lên hoặc không xác định thời hạn là dịch vụ liên tục. Thuê bao di động trả sau, internet gia đình, truyền hình trả tiền, gói ứng dụng trả phí theo tháng đều thuộc nhóm này.
Với hợp đồng theo mẫu về dịch vụ liên tục, luật buộc bên cung cấp phải thông báo cho bạn, theo cách hai bên đã thỏa thuận, tối thiểu bảy ngày làm việc trước ngày hết hạn sử dụng về việc nộp phí để tiếp tục, và tối thiểu bảy ngày làm việc trước ngày hợp đồng kết thúc. Họ cũng phải ghi đầy đủ, chính xác các khoản phí, cách tính phí, chi phí có thể phát sinh.
Bên cung cấp còn không được ngừng dịch vụ trái hợp đồng. Muốn tạm ngừng để bảo trì, họ phải báo trước ít nhất ba ngày làm việc, nói rõ thời gian ngừng và thời gian cung cấp lại, trừ khi bất khả kháng.
Gia hạn, đổi giá: những điều khoản bị cấm
Luật năm 2023 liệt kê những điều khoản không được đưa vào hợp đồng với người tiêu dùng, và ba điều trong đó nói đúng chuyện của chị Diệp.
Thứ nhất, không được cho phép bên kinh doanh gia hạn hợp đồng mà không quy định trách nhiệm thông báo trước, hoặc không có cách để người tiêu dùng chọn gia hạn hay chấm dứt. Thứ hai, không được cho phép thay đổi giá trong quá trình cung cấp dịch vụ liên tục mà không cho người tiêu dùng quyền chấm dứt hợp đồng. Thứ ba, không được cho phép bên kinh doanh đơn phương thay đổi điều khoản đã ký.
Như vậy, việc tự gia hạn sang gói giá cao hơn mà không báo trước là điều mà chị Diệp có quyền phản đối. Chị có thể yêu cầu áp lại giá cũ cho tới khi được thông báo đúng hạn, hoặc chấm dứt hợp đồng, và đòi hoàn phần chênh lệch đã bị thu.
Bị trừ tiền cho gói không đăng ký
Luật cấm bên kinh doanh ép buộc người tiêu dùng thanh toán cho dịch vụ đã cung cấp mà không có thỏa thuận trước. Nếu mẹ chị Diệp chưa từng đồng ý đăng ký, khoản tiền bị trừ cho các gói nội dung là khoản thu không có căn cứ. Nhà mạng và bên cung cấp nội dung phải chứng minh được việc đăng ký, chẳng hạn bằng lịch sử tin nhắn xác nhận.
Cũng cần nói thẳng: nhiều trường hợp người dùng đã bấm vào một quảng cáo hay trả lời một tin nhắn mà không biết đó là đăng ký. Khi đó việc đòi tiền khó hơn, nhưng bạn vẫn có quyền hủy ngay và phản ánh nếu cách đăng ký được thiết kế để gây nhầm lẫn, vì gây nhầm lẫn về nội dung giao dịch cũng là hành vi bị cấm.
Với ứng dụng nước ngoài trả phí qua kho ứng dụng, luật yêu cầu bên cung cấp dịch vụ liên tục trên lãnh thổ Việt Nam phải công khai người đại diện tại Việt Nam. Trong thực tế, cách nhanh nhất vẫn là hủy gói trong phần quản lý đăng ký của kho ứng dụng, rồi gửi yêu cầu hoàn tiền qua chính kho ứng dụng đó.
Những chỗ hay ngộ nhận
Thứ nhất, nhiều người nghĩ số tiền nhỏ quá, khiếu nại tốn công hơn. Thực ra khiếu nại loại này thường chỉ cần một cuộc gọi hoặc một tin nhắn, và các nhà mạng đều có kênh tra cứu gói đang dùng. Hủy sớm một tháng là bớt được một tháng bị trừ.
Thứ hai, nhiều người nghĩ hủy dịch vụ thì phải đến tận cửa hàng, mang theo đủ giấy tờ. Luật cho người tiêu dùng quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng dịch vụ liên tục bất cứ lúc nào, chỉ phải trả phần đã dùng, trừ những thỏa thuận khác hợp lý, ví dụ cam kết thời gian sử dụng để được tặng thiết bị. Bên cung cấp có thể yêu cầu xác thực bạn đúng là chủ thuê bao, nhưng không được dựng rào cản để bạn không hủy được.
Thứ ba, nhiều người nghĩ phải chứng minh mình không đăng ký. Bên thu tiền mới là bên phải chỉ ra căn cứ thu.
Các bước đòi lại tiền
Bước một, tra cứu các gói đang dùng qua ứng dụng hoặc tổng đài của nhà mạng, chụp màn hình danh sách. Bước hai, hủy ngay các gói không mong muốn. Bước ba, gửi khiếu nại yêu cầu hoàn tiền, nêu rõ bạn không đăng ký và đề nghị cung cấp bằng chứng đăng ký nếu họ cho là có. Nhà mạng phải xác nhận tiếp nhận trong ba ngày làm việc và thương lượng trong bảy ngày làm việc.
Nếu không được giải quyết, bạn có thể gửi phản ánh tới cơ quan quản lý viễn thông, hoặc Sở Công Thương về khía cạnh bảo vệ người tiêu dùng. Với ông bà, cha mẹ lớn tuổi, nên chủ động kiểm tra giúp họ vài tháng một lần. Luật xếp người cao tuổi vào nhóm người tiêu dùng dễ bị tổn thương. Khi họ gửi yêu cầu kèm giấy tờ chứng minh, bên kinh doanh phải ưu tiên tiếp nhận, xử lý, không được đẩy sang bên thứ ba trừ khi bên đó có nghĩa vụ liên quan, và nếu từ chối thì phải trả lời bằng văn bản nêu rõ căn cứ. Riêng câu bảo bác tự đi hỏi bên cung cấp nội dung chỉ chấp nhận được khi bên đó thực sự có nghĩa vụ liên quan, và kể cả khi ấy, nhà mạng vẫn nên chỉ rõ đầu mối cho người lớn tuổi.
Điều cần nhớ
Gia hạn hay tăng giá dịch vụ hằng tháng phải được báo trước, và bạn phải có quyền chọn dừng. Tiền bị trừ cho gói bạn chưa từng đồng ý là khoản thu không có căn cứ, bên thu phải chứng minh. Còn với dịch vụ liên tục, quyền hủy luôn nằm trong tay bạn; dùng nó sớm là cách rẻ nhất để không bị trừ thêm.
Hỏi đáp nhanh
Nhà mạng tự gia hạn gói internet sang giá cao hơn mà không báo có đúng không?
Với hợp đồng theo mẫu về dịch vụ liên tục, bên cung cấp phải báo trước tối thiểu bảy ngày làm việc trước khi hết hạn. Điều khoản cho phép tự gia hạn không báo trước, hoặc đổi giá mà không cho bạn quyền chấm dứt, là điều khoản bị cấm.
Tài khoản bị trừ tiền gói tử vi, nhạc chờ không đăng ký thì làm sao?
Tra cứu và hủy ngay các gói đó, rồi gửi khiếu nại yêu cầu hoàn tiền. Bên thu tiền phải chỉ ra được bằng chứng bạn đã đăng ký. Thu tiền mà không có thỏa thuận trước là hành vi bị cấm.
Muốn cắt hợp đồng internet giữa chừng có bị phạt không?
Bạn có quyền chấm dứt hợp đồng dịch vụ liên tục bất cứ lúc nào và chỉ trả phần đã dùng, trừ những thỏa thuận khác hợp lý như cam kết thời gian để được tặng thiết bị. Hãy đọc lại điều khoản cam kết trong hợp đồng.
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.
