Minh Khoa, 24 tuổi, làm nhân viên kho ở một khu công nghiệp tại Thành phố Hồ Chí Minh, mua chiếc xe tay ga 46 triệu đồng theo chương trình "trả góp không đồng, trả trước 20 phần trăm". Ký giấy xong ở cửa hàng, anh mới để ý: ngoài khoản vay 36,8 triệu đồng còn có phí hồ sơ, một gói bảo hiểm khoản vay gần 2 triệu đồng cộng thẳng vào nợ gốc. Cộng cả khoản trả trước, tổng số anh phải trả sau mười tám tháng là hơn 49 triệu đồng, trong khi giá trả thẳng là 46 triệu. Năm tháng sau, công việc gián đoạn, anh trễ hai kỳ. Bên thu nợ gọi cho mẹ anh, gọi cả cho tổ trưởng ở chỗ làm.
Câu chuyện này không có ai lừa ai một cách trắng trợn. Phần lớn thiệt thòi đến từ việc ký nhanh một tập giấy mà không biết nên đọc dòng nào. Hôm nay mình đi qua đúng những dòng đó.
Bạn đang ký hai hợp đồng, không phải một
Khi mua xe trả góp tại cửa hàng, thường có hai quan hệ tách rời. Một là hợp đồng mua bán xe với cửa hàng. Hai là hợp đồng vay, hay hợp đồng tín dụng tiêu dùng, với một ngân hàng hoặc công ty tài chính; tiền vay được giải ngân thẳng cho cửa hàng. Chiếc xe thường được đăng ký tên bạn nhưng thế chấp cho bên cho vay tới khi trả hết nợ.
Hiểu điều này giúp bạn biết khiếu nại ai. Xe lỗi thì làm việc với cửa hàng và hãng. Lãi, phí, cách đòi nợ thì làm việc với bên cho vay. Cửa hàng thường đóng vai người giới thiệu khoản vay, và lời hứa miệng của nhân viên bán xe về lãi suất không ràng buộc bên cho vay nếu hợp đồng tín dụng ghi khác.
Những dòng phải đọc trước khi ký
Thứ nhất, tổng số tiền phải trả. Đừng chỉ nhìn số tiền mỗi tháng. Hãy nhân số tiền mỗi kỳ với số kỳ, cộng khoản trả trước, rồi so với giá xe trả thẳng. Khoảng chênh đó mới là chi phí thật của khoản vay, bất kể quảng cáo ghi lãi suất bao nhiêu.
Thứ hai, các khoản phí. Phí hồ sơ, phí thu hộ mỗi kỳ, phí bảo hiểm. Hợp đồng theo mẫu với người tiêu dùng phải ghi rõ giá, các khoản phí và cách tính phí. Khoản nào không có trong hợp đồng mà về sau xuất hiện, bạn có quyền yêu cầu giải thích và từ chối.
Thứ ba, bảo hiểm. Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024 cấm gắn việc bán sản phẩm bảo hiểm không bắt buộc với việc cung cấp sản phẩm, dịch vụ ngân hàng dưới mọi hình thức. Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 cũng cấm bắt người tiêu dùng mua thêm sản phẩm như điều kiện bắt buộc để ký hợp đồng trái ý muốn của họ. Bảo hiểm khoản vay có thể có ích, nhưng phải là lựa chọn của bạn. Nếu nhân viên nói "không mua bảo hiểm thì không duyệt", hãy ghi nhận lại.
Thứ tư, trả nợ trước hạn. Khi có tiền thưởng, nhiều người muốn tất toán sớm. Hợp đồng thường có phí trả nợ trước hạn tính theo phần trăm dư nợ. Hãy hỏi rõ mức này trước khi ký, vì nó quyết định bạn có tiết kiệm được gì khi trả sớm hay không.
Thứ năm, lãi quá hạn và phạt. Lãi áp dụng cho nợ quá hạn có giới hạn theo quy định của Ngân hàng Nhà nước, không phải bên cho vay muốn tính bao nhiêu cũng được. Đọc kỹ điều khoản này, vì đây là chỗ con nợ dễ bị đội số nhất khi chậm vài kỳ.
Những chỗ hay ngộ nhận
Ngộ nhận thứ nhất: lãi suất không đồng nghĩa là không tốn gì. Rất nhiều chương trình lãi suất không đồng bù lại bằng phí, bảo hiểm, hoặc giá xe cao hơn giá trả thẳng. Cách kiểm duy nhất là so tổng tiền.
Ngộ nhận thứ hai: Bộ luật Dân sự giới hạn lãi suất 20 phần trăm một năm nên vay công ty tài chính cũng không được vượt. Thực ra giới hạn đó áp dụng cho vay giữa các cá nhân, tổ chức thông thường. Ngân hàng, công ty tài chính chịu sự điều chỉnh của Luật Các tổ chức tín dụng và quy định của Ngân hàng Nhà nước, nên mức lãi có thể cao hơn. Đó là lý do bạn phải tự tính chi phí thật.
Ngộ nhận thứ ba: đã ký hợp đồng theo mẫu thì điều gì cũng phải chịu. Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 cấm một số điều khoản trong hợp đồng với người tiêu dùng, như cho bên kinh doanh đơn phương thay đổi điều khoản đã ký, hay đặt chế tài bất lợi hơn cho người tiêu dùng. Khi có cách hiểu khác nhau, hợp đồng được giải thích theo hướng có lợi cho người tiêu dùng.
Khi trễ hạn và bị đòi nợ
Trễ hạn thì bạn vẫn có nghĩa vụ trả, kèm lãi quá hạn theo hợp đồng. Bên cho vay có quyền nhắc nợ, và nếu không trả được, có thể xử lý chiếc xe là tài sản bảo đảm theo thỏa thuận và theo trình tự luật định.
Nhưng đòi nợ có giới hạn. Pháp luật về tổ chức tín dụng không cho phép đe dọa, xúc phạm danh dự người vay, và không được đòi nợ những người không có nghĩa vụ trả nợ, như cha mẹ, đồng nghiệp hay người trong danh bạ của bạn, trừ khi họ là người bảo lãnh. Kinh doanh dịch vụ đòi nợ thuê đã bị cấm từ năm 2021. Việc gọi điện cho tổ trưởng của Minh Khoa để bêu nợ là hành vi bạn có thể phản ánh lên chính bên cho vay, lên Ngân hàng Nhà nước khu vực, và nếu có đe dọa, xúc phạm nghiêm trọng thì trình báo công an.
Khi khó khăn thật, điều nên làm là chủ động liên hệ bên cho vay sớm, đề nghị giãn hoặc cơ cấu lại kỳ trả bằng văn bản. Im lặng và tắt máy là cách làm khoản nợ đội lên nhanh nhất.
Giấy tờ cần giữ
Bản hợp đồng tín dụng đầy đủ, lịch trả nợ, mọi chứng từ thanh toán từng kỳ, hợp đồng mua bán xe và hóa đơn, giấy chứng nhận bảo hiểm nếu có. Bên kinh doanh phải lưu giữ hợp đồng theo mẫu đã ký, và nếu bạn làm mất bản của mình, họ phải cung cấp bản sao trong bảy ngày làm việc kể từ khi bạn yêu cầu.
Điều cần nhớ
So tổng tiền phải trả với giá trả thẳng, đó là con số duy nhất không đánh lừa được. Bảo hiểm khoản vay không bắt buộc thì không được ép mua. Và người thân, đồng nghiệp của bạn không có nghĩa vụ trả nợ thay, bên đòi nợ không có quyền làm phiền họ.
Hỏi đáp nhanh
Mua xe trả góp có bắt buộc mua bảo hiểm khoản vay không?
Bảo hiểm khoản vay thường không phải bảo hiểm bắt buộc. Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024 cấm gắn việc bán bảo hiểm không bắt buộc với việc cho vay dưới mọi hình thức, nên đây phải là lựa chọn tự nguyện của bạn.
Công ty tài chính có bị giới hạn lãi 20 phần trăm một năm như vay dân sự không?
Không. Giới hạn đó trong Bộ luật Dân sự áp dụng cho vay thông thường. Ngân hàng và công ty tài chính theo Luật Các tổ chức tín dụng và quy định của Ngân hàng Nhà nước, nên bạn cần tự tính tổng chi phí trước khi ký.
Trễ hạn trả góp, bên đòi nợ gọi cho bố mẹ và đồng nghiệp có đúng không?
Bên cho vay không được đòi nợ người không có nghĩa vụ trả nợ, trừ người bảo lãnh, và không được đe dọa, xúc phạm. Bạn có thể phản ánh lên bên cho vay, Ngân hàng Nhà nước khu vực hoặc trình báo công an nếu bị đe dọa.
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.
