Lãi suất cho vay tối đa là bao nhiêu, khi nào thành cho vay nặng lãi

Tháng 2 năm 2026, chị Thu ở Nghệ An cần 50 triệu đồng gấp để đóng tiền viện cho mẹ. Một người quen giới thiệu chỗ cho vay "nhanh, không cần giấy tờ", lãi 3 nghìn đồng một triệu một ngày, tức mỗi ngày 150 nghìn đồng. Nghe con số nhỏ, chị đồng ý. Sáu tháng sau, chị đã trả hơn 27 triệu đồng tiền lãi mà nợ gốc vẫn còn nguyên, và bắt đầu nhận những cuộc gọi đe dọa.

Ít ai ngồi quy đổi lãi ngày ra lãi năm. Nếu chị Thu làm phép tính đó ngay từ đầu, chị sẽ thấy mình đang vay với lãi khoảng 109,5 phần trăm một năm, gấp hơn năm lần mức trần mà pháp luật cho phép. Hôm nay mình nói rõ chuyện trần lãi suất, và ranh giới giữa một khoản vay lãi cao với một hành vi phạm tội.

Trần lãi 20 phần trăm một năm

Bộ luật Dân sự 2015 cho các bên tự thỏa thuận lãi suất, nhưng nếu có thỏa thuận thì không được vượt quá 20 phần trăm một năm trên khoản tiền vay, trừ khi luật khác có quy định khác. Phần lãi vượt mức đó không có hiệu lực. Ngoại lệ "luật khác" chủ yếu dành cho các tổ chức tín dụng như ngân hàng, công ty tài chính, vốn hoạt động theo luật riêng. Giữa người với người, tiệm cầm đồ cho vay tiền, hay một nhóm cho vay qua mạng không phải tổ chức tín dụng, thì trần 20 phần trăm là trần.

Quy đổi cho dễ hình dung: 20 phần trăm một năm tương đương khoảng 1,67 phần trăm một tháng, hay khoảng 548 đồng cho mỗi triệu đồng mỗi ngày. Vay 100 triệu đồng thì tiền lãi hợp pháp tối đa khoảng 1,67 triệu đồng một tháng. Ai báo lãi "nghìn đồng một triệu một ngày" là đã gần gấp đôi mức đó.

Nếu hai bên có hẹn trả lãi nhưng không ghi rõ bao nhiêu và rồi tranh chấp, lãi được tính bằng một nửa mức trần, tức 10 phần trăm một năm tại thời điểm trả nợ.

Đến hạn không trả thì tính lãi thế nào

Với khoản vay có lãi, khi đến hạn mà bên vay không trả hoặc trả không đủ, bên vay phải trả lãi trên nợ gốc theo lãi suất đã thỏa thuận cho thời gian vay; phần lãi đến hạn mà chưa trả thì còn chịu thêm lãi chậm trả theo mức 10 phần trăm một năm; và lãi trên nợ gốc quá hạn bằng 150 phần trăm lãi suất trong hợp đồng, tính theo thời gian chậm trả, trừ khi có thỏa thuận khác.

Với khoản vay không lãi, đến hạn mà không trả thì bên cho vay được yêu cầu trả lãi trên số tiền chậm trả theo mức 10 phần trăm một năm. Nghĩa là vay của bạn bè không lãi rồi cứ khất mãi cũng không phải là miễn phí mãi mãi.

Đã trả lãi vượt trần thì sao

Nghe tới đây chắc bạn sẽ hỏi: lỡ trả lãi cao rồi thì có lấy lại được không? Theo hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao trong Nghị quyết 01 năm 2019, khi giải quyết tranh chấp hợp đồng vay, khoản tiền lãi đã trả vượt mức pháp luật cho phép được trừ vào nợ gốc tại thời điểm trả. Với chị Thu, phần lớn số 27 triệu đồng đã trả có thể được xem xét trừ dần vào khoản 50 triệu đồng gốc.

Còn một điều quan trọng: vay nặng lãi không làm mất nghĩa vụ trả nợ gốc. Người vay vẫn phải trả tiền gốc và phần lãi trong giới hạn hợp pháp. Nhiều người nghe "lãi vượt không có hiệu lực" rồi hiểu thành "không phải trả gì", đó là hiểu sai.

Khi nào thành tội cho vay lãi nặng

Điều 201 Bộ luật Hình sự quy định tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự. Có hai điều kiện cùng lúc. Thứ nhất, lãi suất gấp 5 lần trở lên mức cao nhất trong Bộ luật Dân sự, tức từ 100 phần trăm một năm trở lên. Thứ hai, thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng trở lên, hoặc dưới mức đó nhưng đã bị xử phạt hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này mà chưa được xóa án tích. Khoản thu lợi bất chính, theo hướng dẫn của Tòa án nhân dân tối cao, là phần tiền lãi vượt quá mức lãi suất 20 phần trăm một năm.

Mức phạt ở khung đầu là phạt tiền từ 50 triệu đến 200 triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 3 năm. Thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng trở lên thì phạt tiền từ 200 triệu đồng đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm. Với chị Thu, lãi 109,5 phần trăm một năm đã vượt ngưỡng gấp năm lần. Riêng khoản của chị, phần lãi vượt mức 20 phần trăm sau sáu tháng vào khoảng 22 triệu đồng, chưa tới 30 triệu đồng. Nhưng người cho vay kiểu này hiếm khi chỉ cho một người vay, và cơ quan điều tra sẽ xem xét toàn bộ các khoản cho vay của họ.

Ngoài ra, việc đòi nợ bằng cách gọi điện đe dọa, nhắn tin bôi nhọ lên mạng, tạt sơn, gửi ảnh người vay cho người thân, tự nó có thể cấu thành vi phạm hoặc tội phạm khác, bất kể khoản nợ có thật hay không.

Bạn nên làm gì, và điều cần nhớ

Trước khi vay, hãy quy đổi mọi con số ra lãi năm, kể cả các khoản gọi là phí dịch vụ, phí hồ sơ, phí tư vấn trừ thẳng vào tiền giải ngân. Nhận 45 triệu đồng mà ghi nợ 50 triệu đồng thì 5 triệu đồng đó thực chất cũng là lãi. Đòi giấy vay ghi rõ số tiền thực nhận và lãi suất.

Nếu đã trót vay, hãy giữ lại mọi chứng cứ: giấy vay, ảnh chụp tin nhắn báo lãi, sao kê từng lần chuyển tiền, ghi âm các cuộc gọi đe dọa. Trả tiền qua chuyển khoản có nội dung rõ ràng thay vì đưa tiền mặt. Khi bị đe dọa hoặc bị bôi nhọ, trình báo công an xã, phường nơi cư trú, kèm toàn bộ chứng cứ đó.

Ba điều cần nhớ. Trần lãi giữa cá nhân là 20 phần trăm một năm, khoảng 548 đồng mỗi triệu mỗi ngày, phần vượt không có hiệu lực. Lãi đã trả vượt trần được xem xét trừ vào nợ gốc, nhưng nợ gốc vẫn phải trả. Và cho vay từ 100 phần trăm một năm trở lên, thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng, là có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Hỏi đáp nhanh

Cho bạn bè vay tiền được lấy lãi tối đa bao nhiêu?

Tối đa 20 phần trăm một năm trên số tiền vay, tức khoảng 1,67 phần trăm một tháng. Phần lãi thỏa thuận vượt mức này không có hiệu lực.

Vay nặng lãi rồi thì có phải trả nợ gốc không?

Có. Người vay vẫn phải trả nợ gốc và phần lãi trong giới hạn hợp pháp; khoản lãi đã trả vượt mức cho phép được xem xét trừ vào nợ gốc.

Lãi bao nhiêu thì người cho vay có thể bị truy cứu hình sự?

Khi lãi suất gấp 5 lần trở lên mức trần, tức từ 100 phần trăm một năm, và thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng trở lên, hoặc thấp hơn nhưng đã từng bị xử phạt hay kết án về hành vi này.

Phí hồ sơ, phí dịch vụ khi vay có bị tính vào lãi không?

Tòa thường xem xét bản chất khoản tiền. Phí trừ thẳng vào tiền giải ngân mà không gắn với dịch vụ thật thì có thể bị coi là một phần tiền lãi.