Chị Ngọc có vựa trái cây ở chợ đầu mối nông sản Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh. Từ tháng 9 đến tháng 11 năm 2025, chị giao xoài và bưởi đều đặn cho một công ty phân phối, hóa đơn đầy đủ. Công ty trả được vài đợt rồi ngưng, tới nay còn nợ 386 triệu đồng. Gọi điện thì kế toán bảo "đang chờ khách trả", rồi kế toán nghỉ việc, giám đốc ít khi nghe máy. Có người mách chị thuê "một nhóm chuyên đòi nợ", trả họ 30 phần trăm số thu được.
Mình hiểu cảm giác sốt ruột của chị Ngọc. Nhưng thuê người đòi nợ kiểu đó có thể biến chị từ chủ nợ thành người có lỗi. Tập này mình đi theo đúng thứ tự nên làm: gom chứng cứ, giữ thời hiệu, tính lãi chậm trả, rồi chọn con đường đòi nợ phù hợp.
Gom chứng cứ trước khi nói chuyện tiền
Khi ra tới tòa hay trọng tài, bạn thắng hay thua phụ thuộc vào giấy tờ chứ không phụ thuộc vào việc ai nói to hơn. Hãy gom đủ một bộ: hợp đồng hoặc thỏa thuận khung nếu có, các đơn đặt hàng qua tin nhắn hay email, phiếu giao hàng có chữ ký người nhận, hóa đơn đã xuất, chứng từ các lần công ty đã trả tiền, và mọi tin nhắn họ hứa hẹn trả nợ.
Nhiều mối làm ăn ở chợ đầu mối chỉ chốt đơn qua điện thoại, không có hợp đồng giấy. Điều đó không làm mất quyền đòi tiền. Hợp đồng mua bán hàng hóa có thể giao kết bằng lời nói hoặc bằng hành vi, và chuỗi phiếu giao hàng, hóa đơn, chuyển khoản trả một phần đã cho thấy quan hệ mua bán có thật. Chỉ là bạn phải sắp xếp chúng cho khớp nhau theo từng lô hàng.
Biên bản đối chiếu công nợ và thời hiệu 2 năm
Theo Luật Thương mại năm 2005, thời hiệu khởi kiện tranh chấp thương mại là 2 năm kể từ khi quyền lợi bị xâm phạm, thường tính từ ngày khoản nợ đến hạn mà không được trả. Với lô hàng cuối đến hạn trả vào tháng 11 năm 2025, nếu không có gì thay đổi, chị Ngọc phải khởi kiện trước khoảng tháng 11 năm 2027. Quá thời hạn này, nếu bên nợ yêu cầu áp dụng thời hiệu thì yêu cầu đòi nợ của chị có thể bị đình chỉ giải quyết.
Có một cách vừa giữ chứng cứ vừa kéo dài thời gian: đề nghị bên nợ ký biên bản đối chiếu công nợ, hoặc một văn bản xác nhận còn nợ bao nhiêu. Theo Bộ luật Dân sự, khi bên có nghĩa vụ thừa nhận một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ, thời hiệu khởi kiện bắt đầu lại từ đầu. Một tin nhắn của giám đốc kiểu "anh còn nợ em 386 triệu, tháng sau anh trả" cũng có giá trị, hãy chụp lại và lưu cẩn thận.
Ngoài tiền gốc, bên bán còn được đòi lãi trên số tiền chậm trả. Luật Thương mại quy định lãi này tính theo lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thị trường tại thời điểm thanh toán, trừ khi hai bên có thỏa thuận khác. Nếu hợp đồng có điều khoản phạt chậm thanh toán thì còn có thể đòi tiền phạt, trong giới hạn 8 phần trăm giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm.
Các con đường đòi nợ, từ mềm tới cứng
Bước đầu tiên là thư đòi nợ chính thức gửi tới trụ sở công ty, ghi rõ số nợ theo từng hóa đơn, lãi chậm trả tạm tính, hạn chót thanh toán và việc bạn sẽ khởi kiện nếu không được trả. Gửi chuyển phát có báo phát và cả qua email. Lá thư này vừa tạo áp lực, vừa là chứng cứ bạn đã đòi.
Tiếp theo có thể thương lượng một lịch trả góp, nhưng phải ghi thành văn bản có chữ ký, có điều khoản nếu trễ một kỳ thì toàn bộ số còn lại đến hạn ngay. Nếu hai bên muốn có người đứng giữa, có thể nhờ hòa giải viên thương mại; thỏa thuận hòa giải thành có thể được tòa công nhận để thi hành.
Khi mềm không được thì khởi kiện. Nếu hợp đồng có điều khoản trọng tài thì phải đưa ra trọng tài thương mại. Nếu không thì nộp đơn tại Tòa án nhân dân khu vực nơi bên nợ đặt trụ sở. Khi có dấu hiệu bên nợ tẩu tán tài sản, bạn có thể đề nghị tòa áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời như phong tỏa tài khoản, thường kèm nghĩa vụ nộp một khoản bảo đảm. Có bản án hay phán quyết rồi mà họ vẫn không trả, bạn yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự cưỡng chế theo Luật Thi hành án dân sự năm 2025.
Còn một công cụ ít người biết: chủ nợ có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán khoản nợ đã đến hạn, theo điều kiện của pháp luật về phá sản. Đây là bước rất nặng, chỉ nên cân nhắc khi bạn tin bên nợ thật sự mất khả năng thanh toán và cần chặn tình trạng họ trả riêng cho người này người kia.
Đừng biến mình thành người vi phạm
Kinh doanh dịch vụ đòi nợ đã bị cấm từ ngày 1 tháng 1 năm 2021. Các "nhóm đòi nợ thuê" hiện nay hoạt động ngoài vòng pháp luật. Nếu họ chặn cửa, đe dọa, bôi bẩn trụ sở, đăng ảnh bêu riếu trên mạng, thì người thực hiện có thể bị xử lý hình sự về các tội như cưỡng đoạt tài sản, làm nhục người khác hay vu khống. Người thuê họ cũng có thể bị xem xét trách nhiệm đồng phạm. Chị Ngọc có thể mất cả tiền lẫn lợi thế pháp lý.
Một ngộ nhận khác là cứ nợ không trả thì tố cáo lừa đảo cho nhanh. Không trả nợ đơn thuần là tranh chấp dân sự, thương mại. Chỉ khi có dấu hiệu dùng thủ đoạn gian dối ngay từ đầu để lấy hàng, hoặc nhận hàng rồi bỏ trốn, dùng tiền vào mục đích bất hợp pháp dẫn tới không trả được, thì cơ quan điều tra mới xem xét dấu hiệu tội phạm. Tố giác sai bản chất chỉ làm chậm thời gian của chính bạn.
Cũng đừng tự ý giữ hàng, giữ tài sản của bên nợ để "cấn nợ" khi họ không đồng ý. Muốn bù trừ nghĩa vụ thì phải có thỏa thuận hoặc có căn cứ theo luật.
Để lần sau không phải đòi
Với khách hàng mua chịu thường xuyên, hãy ký một hợp đồng khung có hạn mức công nợ, hạn thanh toán, lãi và phạt chậm trả, điều khoản giải quyết tranh chấp. Hằng tháng hoặc hằng quý gửi biên bản đối chiếu công nợ cho họ ký. Khi nợ vượt hạn mức thì dừng giao hàng, đừng cố giữ khách bằng cách giao tiếp.
Ba điều cần nhớ. Một, chứng cứ và thời hiệu 2 năm quyết định gần hết, biên bản đối chiếu công nợ giúp làm mới thời hiệu. Hai, đi từ thư đòi nợ, thương lượng, hòa giải tới trọng tài, tòa án và thi hành án, phá sản là công cụ cuối cùng. Ba, đừng thuê người đòi nợ kiểu xã hội, vì cái giá có thể là chính bạn bị xử lý.
Hỏi đáp nhanh
Không có hợp đồng giấy thì có đòi được nợ tiền hàng không?
Được. Hợp đồng mua bán hàng hóa có thể giao kết bằng lời nói hoặc hành vi. Phiếu giao hàng có chữ ký, hóa đơn, chứng từ trả tiền một phần và tin nhắn xác nhận nợ đều là chứng cứ chứng minh quan hệ mua bán.
Thời hiệu khởi kiện đòi nợ tiền hàng giữa hai doanh nghiệp là bao lâu?
Theo Luật Thương mại là 2 năm kể từ khi quyền lợi bị xâm phạm, thường là từ ngày khoản nợ đến hạn mà không được trả. Nếu bên nợ thừa nhận nợ bằng văn bản thì thời hiệu bắt đầu lại.
Có được thuê công ty dịch vụ đòi nợ không?
Kinh doanh dịch vụ đòi nợ đã bị cấm từ ngày 1 tháng 1 năm 2021. Bạn có thể ủy quyền cho luật sư hoặc người khác đại diện đòi nợ theo đúng thủ tục, nhưng không được dùng đe dọa, khủng bố.
Khách nợ không trả có tố cáo lừa đảo được không?
Không trả nợ đơn thuần là tranh chấp dân sự, thương mại. Chỉ khi có dấu hiệu gian dối từ đầu để lấy hàng hoặc bỏ trốn để chiếm đoạt thì cơ quan điều tra mới xem xét dấu hiệu tội phạm.
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.
