Chị Thảo bán gốm Bát Tràng qua mạng đã ba năm. Đầu tháng 8 năm 2026, chị quay một clip ba mươi giây giới thiệu bộ ấm chén mới, ghép vào đó điệp khúc một bài hát đang thịnh hành và một bức ảnh hoàng hôn trên sông Hồng tải từ mạng về làm nền. Clip lên xu hướng, đơn hàng về đều. Hai tuần sau, video bị tắt tiếng. Rồi chị nhận thư điện tử của một công ty nói đại diện cho nhiếp ảnh gia chụp bức hoàng hôn kia, đề nghị chị trả 15 triệu đồng tiền sử dụng ảnh, nếu không sẽ khởi kiện.
Chị Thảo hỏi mình: nhạc thì có sẵn trong ứng dụng, ảnh thì ai cũng đăng, sao lại thành vi phạm? Câu trả lời ngắn là: nhạc và ảnh trên mạng gần như luôn có chủ, và video bán hàng là sử dụng vì mục đích thương mại. Câu trả lời dài hơn sẽ giúp bạn biết mình đang đứng ở đâu và nên xử lý thư đòi tiền kia thế nào.
Một bài hát có ít nhất ba lớp quyền
Khi bạn ghép một bản thu âm vào video, bạn đang dùng cùng lúc nhiều thứ. Thứ nhất là phần nhạc và lời, thuộc quyền tác giả của nhạc sĩ. Thứ hai là phần trình diễn của ca sĩ, nhạc công, thuộc quyền của người biểu diễn. Thứ ba là chính bản ghi âm, thuộc quyền của nhà sản xuất bản ghi âm, thường là hãng đĩa hoặc công ty phát hành. Luật Sở hữu trí tuệ gọi hai lớp sau là quyền liên quan đến quyền tác giả.
Vì vậy, có phép của nhạc sĩ chưa đủ để dùng bản thu của ca sĩ, và ngược lại. Nhiều người nghĩ tự hát lại hoặc tự đệm đàn thì xong chuyện. Không hẳn. Bạn tránh được quyền của ca sĩ và hãng đĩa, nhưng phần nhạc và lời vẫn là của nhạc sĩ, và dùng nó trong quảng cáo vẫn cần sự đồng ý, thường thông qua tổ chức đại diện quyền tác giả âm nhạc mà nhạc sĩ đã ủy thác.
Quyền tác giả phát sinh ngay khi tác phẩm được sáng tạo và thể hiện ra, không cần đăng ký. Một bài hát không ghi chữ bản quyền ở đâu cả vẫn được bảo hộ đầy đủ, thường là suốt cuộc đời tác giả và năm mươi năm sau khi tác giả mất.
Ảnh trên mạng không phải ảnh miễn phí
Bức hoàng hôn chị Thảo tải về là một tác phẩm nhiếp ảnh. Người chụp có quyền sao chép, phân phối, truyền đạt nó tới công chúng, và có quyền cho hay không cho người khác làm những việc đó. Việc một bức ảnh xuất hiện ở hàng trăm trang không làm nó thành của chung. Nó chỉ cho thấy nhiều người đã dùng, mà có thể đều dùng sai.
Với ảnh có người, còn một lớp nữa. Bộ luật Dân sự quy định việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý, và nếu dùng vì mục đích thương mại thì người có hình ảnh được trả thù lao, trừ khi các bên thỏa thuận khác. Lấy ảnh một người mẫu, một người nổi tiếng, kể cả ảnh một khách hàng đang cầm sản phẩm của bạn, để quảng cáo mà không hỏi là đang đụng vào quyền nhân thân của họ.
Ảnh từ các kho ảnh miễn phí thì sao? Phải đọc giấy phép của từng ảnh. Có kho cho dùng thương mại không cần ghi nguồn, có kho chỉ cho dùng phi thương mại, có ảnh bắt buộc ghi tên tác giả. Chữ miễn phí ở đầu trang chưa nói gì về điều kiện đi kèm.
Những ngộ nhận hay gặp nhất
Ngộ nhận thứ nhất: dùng dưới mười lăm giây hoặc dưới ba mươi giây thì không sao. Luật Việt Nam không có ngưỡng giây nào như vậy. Một đoạn điệp khúc ngắn nhưng là phần dễ nhận ra nhất của bài hát vẫn là sử dụng tác phẩm.
Ngộ nhận thứ hai: ghi nguồn là đủ. Ghi tên tác giả là nghĩa vụ khi được phép dùng, chứ không thay thế cho việc xin phép. Luật có cho trích dẫn hợp lý không cần xin phép, nhưng đó là trích dẫn để bình luận, giới thiệu, minh họa trong tác phẩm của mình, không làm sai ý tác giả, và không gây phương hại tới việc khai thác bình thường tác phẩm. Gắn một bài hát vào clip để bán ấm chén khó lọt vào khung đó.
Ngộ nhận thứ ba: nhạc có sẵn trong ứng dụng thì dùng thoải mái. Nhiều nền tảng video ngắn có hai kho nhạc. Kho phổ thông được cấp phép cho người dùng cá nhân đăng nội dung giải trí. Kho nhạc thương mại mới dành cho tài khoản doanh nghiệp và nội dung quảng cáo. Tài khoản bán hàng dùng nhạc từ kho phổ thông là trường hợp bị tắt tiếng phổ biến nhất, đúng như chuyện của chị Thảo.
Bị phát hiện thì chuyện gì xảy ra
Mức nhẹ nhất là nền tảng tắt tiếng, gỡ video hoặc chuyển doanh thu quảng cáo của video đó sang chủ bản nhạc. Nặng hơn là chủ quyền yêu cầu bồi thường. Luật Sở hữu trí tuệ cho phép người bị xâm phạm đòi bồi thường thiệt hại vật chất, và cả thiệt hại tinh thần nếu chứng minh được, trong giới hạn từ mười đến một trăm lần mức lương cơ sở. Với mức lương cơ sở 2,53 triệu đồng hiện nay, khoảng đó là từ 25,3 triệu đến 253 triệu đồng. Ngoài ra còn có thể bị xử phạt hành chính, và theo bản sửa đổi luật có hiệu lực từ ngày 1 tháng 4 năm 2026, khi có tranh chấp, tòa án có thể áp dụng biện pháp tạm thời ẩn hoặc chặn truy cập tới nội dung, tài khoản vi phạm.
Với lá thư đòi 15 triệu đồng, chị Thảo không nên vội chuyển tiền, nhưng cũng không nên lờ đi. Việc đầu tiên là yêu cầu bên gửi chứng minh họ là chủ sở hữu hoặc được ủy quyền hợp lệ: ảnh gốc độ phân giải cao, dữ liệu chụp, văn bản ủy quyền. Có những nhóm chuyên gửi thư đòi tiền cho ảnh không phải của họ. Nếu bên kia chứng minh được, gỡ ảnh ngay và thương lượng một khoản phí cấp phép cho thời gian đã dùng thường rẻ hơn nhiều so với ra tòa.
Làm video bán hàng thế nào cho an toàn
Về nhạc, bạn có ba lựa chọn sạch. Một là dùng kho nhạc thương mại của chính nền tảng, đúng loại tài khoản. Hai là mua giấy phép từ các thư viện nhạc bản quyền, đọc kỹ giấy phép có cho quảng cáo trên mạng xã hội hay không. Ba là đặt một người viết nhạc làm riêng cho bạn, kèm hợp đồng chuyển nhượng hoặc cấp phép sử dụng bằng văn bản.
Về ảnh, tốt nhất là tự chụp. Một chiếc điện thoại tốt và ánh sáng cửa sổ đủ cho phần lớn sản phẩm. Nếu mua ảnh, giữ lại hóa đơn và bản giấy phép ở thời điểm mua, vì điều kiện của kho ảnh có thể đổi về sau. Nếu trong ảnh có người, nhờ họ ký một văn bản đồng ý cho dùng hình ảnh vào quảng cáo, nói rõ dùng ở đâu và trong bao lâu.
Hãy lập một thư mục lưu giấy phép cho từng video. Nghe thì phiền, nhưng khi có thư đòi tiền, bạn chỉ mất năm phút để trả lời thay vì mất vài tuần lo lắng.
Ba điều cần nhớ
Thứ nhất, bài hát và bức ảnh trên mạng đều có chủ, và video bán hàng là sử dụng vì mục đích thương mại, nên cần có phép. Thứ hai, ghi nguồn hay cắt ngắn không thay được việc xin phép, còn nhạc trong ứng dụng thì phải đúng kho dành cho tài khoản kinh doanh. Thứ ba, khi nhận thư đòi tiền, hãy yêu cầu bằng chứng quyền sở hữu trước, rồi mới tính chuyện gỡ và thương lượng.
Hỏi đáp nhanh
Mình tự hát lại bài hát của người khác cho video bán hàng thì có cần xin phép không?
Có. Tự hát lại thì bạn không dùng bản thu của ca sĩ và hãng đĩa, nhưng phần nhạc và lời vẫn thuộc quyền tác giả của nhạc sĩ. Dùng vào quảng cáo cần sự đồng ý của nhạc sĩ hoặc tổ chức được nhạc sĩ ủy thác.
Ghi rõ nguồn ảnh và tên tác giả thì có được dùng ảnh trên mạng không?
Không. Ghi nguồn là nghĩa vụ khi đã được phép dùng, không thay thế cho việc xin phép. Với video bán hàng, bạn cần giấy phép của người chụp hoặc chọn ảnh có giấy phép cho dùng thương mại.
Video đã bị tắt tiếng rồi, mình có còn bị đòi bồi thường không?
Có thể. Tắt tiếng là biện pháp của nền tảng, không xóa đi việc bạn đã dùng tác phẩm. Chủ quyền vẫn có thể yêu cầu bồi thường, dù trên thực tế nhiều trường hợp dừng lại khi video đã được gỡ hoặc thay nhạc.
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.
