Minh Anh ba mươi mốt tuổi, làm thiết kế ở Hà Nội, sắp cưới Tuấn vào tháng 12 năm 2026. Cô có một căn hộ vừa trả góp xong năm ngoái và 30 phần trăm vốn trong một công ty thiết kế nhỏ cùng hai người bạn. Mẹ Minh Anh bảo: "Ký cái giấy tài sản trước hôn nhân đi con, mất gì đâu." Tuấn nghe xong thì im lặng cả buổi tối.
Chuyện này ngày càng phổ biến. Người trẻ có tài sản riêng sớm, có công ty riêng, có khoản đầu tư riêng. Thỏa thuận tài sản trước hôn nhân không phải là chuẩn bị ly hôn từ trước khi cưới. Nó là cách để hai người nói rõ với nhau về tiền bạc, và nó chỉ có giá trị khi làm đúng.
Luật cho phép những gì
Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 cho vợ chồng chọn một trong hai chế độ tài sản: theo luật định hoặc theo thỏa thuận. Nếu không ký gì, hai người mặc nhiên theo chế độ luật định, tức là thu nhập, tài sản tạo ra trong thời kỳ hôn nhân là tài sản chung, kể cả hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng, như tiền cho thuê căn hộ riêng hay lợi nhuận được chia từ phần vốn riêng.
Nếu chọn chế độ theo thỏa thuận, hai người có thể tự định ra: tài sản nào chung, tài sản nào riêng; quyền và nghĩa vụ với từng loại và với các giao dịch liên quan; tài sản nào dùng để bảo đảm nhu cầu thiết yếu của gia đình; và nguyên tắc phân chia khi chấm dứt chế độ tài sản. Chẳng hạn, Minh Anh và Tuấn có thể thỏa thuận căn hộ và phần vốn góp của cô, cùng lợi nhuận từ chúng, vẫn là tài sản riêng; còn lương của mỗi người góp một phần vào quỹ chung hằng tháng.
Ba điều kiện để thỏa thuận có giá trị
Điều kiện thứ nhất là thời điểm: thỏa thuận phải lập trước khi kết hôn, tức là trước ngày đăng ký kết hôn. Ký sau ngày đó thì không còn là thỏa thuận về chế độ tài sản theo nghĩa của luật nữa.
Điều kiện thứ hai là hình thức: văn bản có công chứng hoặc chứng thực. Một tờ giấy viết tay hai người cùng ký, dù có người làm chứng, không đáp ứng yêu cầu này.
Điều kiện thứ ba là nội dung không vượt qua những quy định chung mà mọi cặp vợ chồng phải tuân theo. Luật nêu rõ thỏa thuận có thể bị Tòa tuyên vô hiệu khi không đủ điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự; khi vi phạm các nguyên tắc chung như bình đẳng giữa vợ chồng, nghĩa vụ đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình, giao dịch liên quan đến nhà là nơi ở duy nhất; hoặc khi vi phạm nghiêm trọng quyền được cấp dưỡng, quyền được thừa kế và quyền lợi hợp pháp khác của cha mẹ, con và thành viên gia đình.
Chế độ tài sản theo thỏa thuận được xác lập kể từ ngày đăng ký kết hôn. Sau khi cưới, vợ chồng vẫn có quyền sửa đổi, bổ sung, nhưng cũng phải bằng văn bản công chứng hoặc chứng thực như lúc đầu.
Những điều khoản hay bị viết sai
Sai lầm thường gặp nhất là viết những câu nghe rất quyết liệt nhưng không có giá trị, chẳng hạn "nếu ly hôn, người ngoại tình mất hết tài sản" hay "người chồng không được đòi nuôi con". Chuyện con cái không nằm trong phạm vi thỏa thuận về tài sản; quyền nuôi con do hai bên thỏa thuận lúc ly hôn hoặc do Tòa quyết định theo lợi ích của con. Điều khoản kiểu tước trắng tài sản cũng rất dễ bị coi là trái nguyên tắc bình đẳng.
Sai lầm thứ hai là viết quá chung chung: "tài sản của ai người đó giữ". Hãy ghi cụ thể: căn hộ nào, số Giấy chứng nhận, phần vốn góp ở công ty nào, sổ tiết kiệm nào. Tài sản hình thành sau này, như căn nhà mua bằng tiền bán căn hộ riêng, cũng nên ghi rõ cách xác định là chung hay riêng.
Sai lầm thứ ba là quên chuyện chỗ ở. Dù căn hộ là tài sản riêng của Minh Anh, nếu đó là nơi ở duy nhất của vợ chồng, khi bán hay cho thuê cô vẫn phải bảo đảm chỗ ở cho gia đình. Một điều khoản cho phép cô tùy ý buộc chồng con ra khỏi nhà sẽ đi ngược quy định này.
Sai lầm thứ tư là cất nó trong ngăn kéo. Khi giao dịch với ngân hàng, người mua, người bán, vợ chồng có nghĩa vụ cung cấp thông tin về chế độ tài sản đang áp dụng. Nếu không cung cấp, người thứ ba ngay tình có thể được bảo vệ, và điều khoản đẹp đẽ kia không giúp được bạn trong giao dịch đó.
Mở lời với người sắp cưới thế nào
Tuấn im lặng cũng dễ hiểu. Với nhiều người, đề nghị ký thỏa thuận giống như bị nghi ngờ. Nên bắt đầu từ lý do thực tế, không phải từ nỗi sợ ly hôn. Phần vốn của Minh Anh gắn với hai người bạn đồng sáng lập; nếu sau này có chuyện, họ không muốn công ty bị kéo vào tranh chấp gia đình. Đó là lý do chính đáng mà người kia có thể hiểu.
Thỏa thuận cũng có thể bảo vệ chính bên ít tài sản hơn. Hai người có thể ghi rõ, chẳng hạn, nếu một bên nghỉ việc để chăm con nhỏ thì được bù đắp thế nào, hay một phần lợi nhuận từ tài sản riêng sẽ góp vào quỹ chung. Một thỏa thuận cân bằng, minh bạch ít có nguy cơ bị tuyên vô hiệu hơn một thỏa thuận chỉ có lợi cho một bên.
Hãy dành thời gian để cả hai đọc kỹ, hỏi ý kiến người tư vấn độc lập nếu cần, đừng đưa ra ký vào tuần cuối trước đám cưới. Thỏa thuận ký trong áp lực dễ bị một bên nói về sau là không thật sự tự nguyện.
Điều cần nhớ
Thứ nhất, thỏa thuận tài sản trước hôn nhân phải lập trước ngày đăng ký kết hôn, bằng văn bản có công chứng hoặc chứng thực; giấy viết tay không đủ. Thứ hai, ghi cụ thể từng tài sản và nguyên tắc với tài sản hình thành sau này; đừng đưa chuyện nuôi con hay điều khoản tước trắng tài sản vào. Thứ ba, đã ký thì phải cho đối tác giao dịch biết khi cần; một thỏa thuận chỉ hai người biết sẽ khó bảo vệ bạn trước người thứ ba.
Hỏi đáp nhanh
Đã đăng ký kết hôn rồi có lập thỏa thuận tài sản được nữa không?
Không lập được thỏa thuận về chế độ tài sản theo nghĩa của luật, vì thỏa thuận này phải lập trước khi kết hôn. Sau khi cưới, vợ chồng vẫn có thể thỏa thuận chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân, nhưng đó là một thủ tục khác.
Thỏa thuận tài sản trước hôn nhân viết tay có giá trị không?
Không đáp ứng yêu cầu của luật. Thỏa thuận này phải bằng văn bản có công chứng hoặc chứng thực và lập trước ngày đăng ký kết hôn.
Có được ghi trong thỏa thuận ai sẽ nuôi con khi ly hôn không?
Không nên, vì đây là thỏa thuận về tài sản. Việc nuôi con khi ly hôn do vợ chồng thỏa thuận vào lúc đó hoặc do Tòa quyết định theo lợi ích của con.
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.
