Chị Hoa bốn mươi tuổi, bán hàng trên mạng ở Hải Phòng. Mười năm nay, cứ uống rượu vào là chồng chị đập phá đồ đạc, mấy lần xô chị ngã. Tối thứ Bảy đầu tháng 9 năm 2026, anh bóp cổ chị ngay trước mặt các con và dọa "lần sau thì biết tay". Sáng hôm sau chị đưa hai con về nhà mẹ đẻ, nhưng anh nhắn tin liên tục, nói sẽ sang tận nơi bắt về.
Nhiều người trong hoàn cảnh này chỉ nghĩ tới một lựa chọn là ly hôn. Nhưng ly hôn mất nhiều tháng. Câu hỏi gấp hơn là ngay tuần này, làm sao để được an toàn. Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2023, có những công cụ dành đúng cho lúc này.
Những biện pháp có thể dùng ngay
Luật liệt kê nhiều biện pháp ngăn chặn và bảo vệ. Trong đó có buộc chấm dứt hành vi bạo lực; yêu cầu người có hành vi bạo lực lên trụ sở công an xã; cấm tiếp xúc; bố trí nơi tạm lánh và hỗ trợ nhu cầu thiết yếu; chăm sóc, điều trị; trợ giúp pháp lý và tư vấn tâm lý.
Khi bạo lực đang xảy ra, bạn báo ngay cho công an gần nhất. Luật quy định cơ quan công an nhận tin báo phải kịp thời ngăn chặn, xử lý, đồng thời thông báo cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã. Nếu người bị bạo lực là phụ nữ mang thai, phụ nữ đang nuôi con dưới 36 tháng, trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật, hoặc hành vi có thể gây nguy hiểm tới sức khỏe, tính mạng, thì công an xã được giao xử lý, và trưởng công an xã có quyền yêu cầu người gây bạo lực lên trụ sở để làm rõ.
Cấm tiếp xúc 3 ngày của Chủ tịch xã
Đây là công cụ nhiều người chưa biết. Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã nơi xảy ra bạo lực có quyền ra quyết định cấm tiếp xúc, mỗi lần không quá 3 ngày. Điều kiện là có đề nghị của người bị bạo lực, hoặc người giám hộ, người đại diện của họ, hoặc cơ quan có thẩm quyền khi được người bị bạo lực đồng ý, đối với hành vi gây tổn hại hoặc đe dọa gây tổn hại sức khỏe, đe dọa tính mạng. Nếu hành vi đe dọa tính mạng, Chủ tịch xã có thể ra quyết định mà không cần chờ đề nghị.
Trong vòng 12 giờ từ khi nhận đề nghị, Chủ tịch xã phải xem xét; không ra quyết định thì phải trả lời bằng văn bản và nêu lý do. Quyết định có hiệu lực ngay khi ký. Trong thời gian cấm, người bị bạo lực được quyền chọn chỗ ở. Công an xã phối hợp với trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố phân công người giám sát. Người gây bạo lực vi phạm quyết định cấm tiếp xúc có thể bị tạm giữ người theo thủ tục hành chính.
Ba ngày nghe thì ngắn, nhưng đó là khoảng thời gian rất quý để bạn ổn định chỗ ở, đi khám, gom chứng cứ và nộp đơn ra Tòa nếu cần.
Cấm tiếp xúc tới 4 tháng của Tòa án
Khi Tòa án đang thụ lý một vụ án dân sự giữa bạn và người gây bạo lực, chẳng hạn vụ ly hôn, Tòa có thể ra quyết định cấm tiếp xúc trong thời gian không quá 4 tháng. Điều kiện là hành vi bạo lực gây tổn hại hoặc đe dọa gây tổn hại sức khỏe, đe dọa tính mạng, và có đơn yêu cầu. Khi cần bảo vệ tính mạng của người bị bạo lực, Tòa có thể tự mình ra quyết định. Bộ luật Tố tụng dân sự xếp cấm tiếp xúc với nạn nhân bạo lực gia đình vào nhóm biện pháp khẩn cấp tạm thời, và quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời được thi hành ngay.
Vì vậy, khi nộp đơn ly hôn trong hoàn cảnh có bạo lực, bạn nên nộp kèm đơn yêu cầu cấm tiếp xúc, cùng chứng cứ về hành vi bạo lực. Đừng đợi tới buổi hòa giải mới nói ra.
Giữ chứng cứ thế nào cho đúng
Luật cho phép người có âm thanh, hình ảnh về hành vi bạo lực gia đình cung cấp cho cơ quan có thẩm quyền giải quyết. Bạn nên giữ ảnh chụp vết thương có ngày giờ, giấy khám, hồ sơ cấp cứu, tin nhắn đe dọa, ghi âm, lời kể của hàng xóm, biên bản của công an xã nếu có. Lưu một bản ở nơi người kia không động tới được, ví dụ gửi cho một người thân tin cậy.
Điều nên tránh là đăng các đoạn phim đó lên mạng cho cả thiên hạ biết. Luật yêu cầu việc đăng tải âm thanh, hình ảnh về bạo lực gia đình trên phương tiện thông tin đại chúng, internet phải được người bị bạo lực đồng ý, và khi trong đó có con bạn, việc phát tán còn làm các cháu tổn thương lâu dài.
Một hiểu lầm khác là chưa có thương tích thì chưa phải bạo lực. Luật năm 2022 coi đe dọa, lăng mạ, chì chiết xúc phạm danh dự, cô lập, kiểm soát thu nhập để gây lệ thuộc cũng là hành vi bạo lực gia đình. Nếu việc đối xử tồi tệ, bạo lực diễn ra thường xuyên, hoặc đã bị xử phạt hành chính mà vẫn tái diễn, Bộ luật Hình sự có tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con cháu, với mức phạt tù có thể tới 3 năm, nặng hơn khi nạn nhân là phụ nữ đang mang thai. Gây thương tích thì còn có thể bị xử lý về tội cố ý gây thương tích.
Ly hôn khi có bạo lực, và điều cần nhớ
Luật Hôn nhân và gia đình gọi tên bạo lực gia đình là căn cứ để Tòa giải quyết cho ly hôn khi một bên yêu cầu mà hòa giải tại Tòa không thành. Khi chia tài sản chung, lỗi của mỗi bên trong vi phạm quyền, nghĩa vụ vợ chồng là một yếu tố Tòa tính đến. Khi giao con, Tòa xem xét môi trường nào an toàn cho con. Người bị bạo lực còn có thể được trợ giúp pháp lý qua Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước, và được bố trí nơi tạm lánh do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định.
Ba điều cần nhớ. Một, an toàn trước, giấy tờ sau: báo công an khi bạo lực đang xảy ra, và đề nghị Chủ tịch xã ra quyết định cấm tiếp xúc; Chủ tịch xã phải xem xét trong 12 giờ. Hai, khi đã nộp đơn ra Tòa, hãy kèm yêu cầu cấm tiếp xúc tới 4 tháng; quyết định này được thi hành ngay. Ba, giữ chứng cứ cẩn thận, gửi bản sao cho người tin cậy, và đừng tự đăng lên mạng.
Hỏi đáp nhanh
Chồng chỉ chửi bới, đe dọa mà không đánh thì có phải bạo lực gia đình không?
Có thể. Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022 coi đe dọa, lăng mạ, chì chiết xúc phạm danh dự, cô lập, kiểm soát thu nhập để gây lệ thuộc cũng là hành vi bạo lực gia đình.
Quyết định cấm tiếp xúc của Chủ tịch xã kéo dài bao lâu?
Mỗi lần không quá 3 ngày. Nếu Tòa đang thụ lý vụ án dân sự giữa hai bên, Tòa có thể ra quyết định cấm tiếp xúc trong thời gian không quá 4 tháng.
Đã ly hôn mà chồng cũ vẫn sang đánh thì có được bảo vệ theo luật này không?
Có. Luật xác định hành vi bạo lực giữa người đã ly hôn, giữa người chung sống như vợ chồng cũng là bạo lực gia đình theo quy định của Chính phủ, nên các biện pháp bảo vệ vẫn có thể áp dụng.
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.
