Người thân bị bắt, bị tạm giữ: gia đình nên làm gì trong những ngày đầu

Gần mười giờ tối ngày 5 tháng 9 năm 2026, bà Phạm Thị Lan, 56 tuổi, ở vùng Nam Định cũ, nay thuộc tỉnh Ninh Bình, nhận điện thoại của công an xã: con trai bà là Hùng, 26 tuổi, bị bắt quả tang cùng sáu người khác trong một chiếu bạc ở xã bên, đang được đưa về trụ sở. Sáng hôm sau, một người tự xưng "quen biết trong ngành" gọi tới, nói nếu gia đình đưa 50 triệu đồng thì chiều sẽ "lo cho về". Bà Lan không biết nên tin ai, nên làm gì trước.

Những ngày đầu sau khi người thân bị bắt là lúc gia đình hoảng nhất, và cũng là lúc dễ quyết định sai nhất. Bài này đi lần lượt qua những việc gia đình nên biết và nên làm.

Bị tạm giữ được bao lâu, có báo cho gia đình không

Bộ luật Tố tụng hình sự bắt buộc người ra lệnh bắt, giữ người phải thông báo ngay cho gia đình, cho Ủy ban nhân dân cấp xã nơi người đó cư trú hoặc nơi người đó làm việc, học tập. Cơ quan điều tra nhận người bị bắt cũng phải thông báo cho gia đình trong 24 giờ. Chỉ khi việc thông báo cản trở truy bắt người khác hay cản trở điều tra thì mới được lùi lại, và phải báo ngay khi cản trở đó không còn.

Thời hạn tạm giữ không quá 3 ngày. Khi cần thiết có thể gia hạn lần thứ nhất không quá 3 ngày, trường hợp đặc biệt gia hạn lần thứ hai không quá 3 ngày nữa, và mọi lần gia hạn đều phải được viện kiểm sát phê chuẩn. Tức là tối đa 9 ngày. Hết thời hạn mà không đủ căn cứ khởi tố bị can thì phải trả tự do. Nếu bị khởi tố, người đó có thể bị tạm giam, hoặc được áp dụng biện pháp nhẹ hơn như cấm đi khỏi nơi cư trú, bảo lĩnh, đặt tiền để bảo đảm.

Mời luật sư: lúc nào và thủ tục ra sao

Gia đình không cần chờ có cáo trạng mới mời luật sư. Khi có người bị bắt, bị tạm giữ, người bào chữa được tham gia từ lúc người bị bắt có mặt tại trụ sở cơ quan điều tra hoặc từ khi có quyết định tạm giữ. Người bào chữa có thể do chính người bị bắt, người đại diện hoặc người thân thích của họ lựa chọn. Nếu người bị tạm giữ viết đơn xin mời luật sư, cơ quan đang quản lý họ phải chuyển đơn đó cho luật sư hoặc gia đình trong 12 giờ; với người bị tạm giam là 24 giờ. Ngược lại, gia đình làm đơn nhờ luật sư thì cơ quan phải báo ngay cho người bị giữ để họ cho ý kiến.

Luật sư phải đăng ký bào chữa, xuất trình thẻ luật sư và giấy yêu cầu luật sư của người bị buộc tội hoặc của người thân. Trong 24 giờ kể từ khi nhận đủ giấy tờ, cơ quan tiến hành tố tụng phải kiểm tra và gửi văn bản thông báo người bào chữa, hoặc từ chối bằng văn bản có nêu lý do. Với tội có mức cao nhất của khung hình phạt là 20 năm tù, tù chung thân, tử hình, hoặc người bị buộc tội dưới 18 tuổi, có nhược điểm về tâm thần hay thể chất, mà gia đình không mời, thì cơ quan tố tụng phải chỉ định người bào chữa. Người thuộc diện được trợ giúp pháp lý có thể đề nghị trợ giúp miễn phí.

Thăm gặp và gửi đồ

Từ ngày 1 tháng 7 năm 2026, việc quản lý người bị tạm giữ, tạm giam thực hiện theo Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú năm 2025. Luật này quy định việc thăm gặp thân nhân, nhận quà, nhận tiền và đồ dùng. Việc thăm gặp thường cần có sự đồng ý của cơ quan đang thụ lý vụ án, và trong giai đoạn đầu điều tra có khi chưa được chấp thuận. Số lần gặp, thời lượng mỗi lần, loại đồ được gửi đều có quy định và thường được niêm yết tại nơi tiếp dân của nhà tạm giữ, trại tạm giam.

Cách làm thực tế là gia đình mang theo thẻ căn cước và giấy tờ chứng minh quan hệ như giấy khai sinh, giấy đăng ký kết hôn, đến nơi tiếp nhận hỏi rõ thủ tục, đồ nào được gửi, gửi tiền bằng hình thức nào. Quần áo, đồ dùng cá nhân thiết yếu thường được nhận; thức ăn, thuốc men có giới hạn riêng. Đừng giấu thư từ hay vật lạ trong đồ gửi, vì việc đó có thể khiến người thân bị hạn chế quyền lợi.

Bảo lĩnh và những việc gia đình làm được

Bảo lĩnh là biện pháp thay cho tạm giam. Cá nhân đủ 18 tuổi, nhân thân tốt, chấp hành nghiêm pháp luật, có thu nhập ổn định và có điều kiện quản lý thì được nhận bảo lĩnh cho bị can là người thân, và phải có ít nhất 2 người. Mỗi người làm giấy cam đoan có xác nhận của Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú hoặc cơ quan, tổ chức nơi làm việc. Bị can được bảo lĩnh phải cam đoan có mặt khi được triệu tập, không bỏ trốn, không tiếp tục phạm tội, không tác động tới người làm chứng, bị hại; vi phạm thì bị tạm giam.

Cũng nên biết, với tội ít nghiêm trọng và nghiêm trọng, tạm giam về nguyên tắc chỉ áp dụng khi khung hình phạt trên 2 năm tù và có căn cứ cụ thể như bỏ trốn, tiếp tục phạm tội, có dấu hiệu cản trở điều tra. Song song, gia đình nên gom các giấy tờ về nhân thân: xác nhận nơi cư trú, nơi làm việc, giấy khen, hoàn cảnh gia đình, và nếu có thiệt hại thì chủ động khắc phục. Những giấy tờ này có ích cả khi đề nghị bảo lĩnh lẫn khi xét xử sau này.

Đừng mắc bẫy chạy án và mớm lời

Cuộc gọi đòi 50 triệu đồng "lo cho về" mà bà Lan nhận được là kịch bản rất quen. Hoặc đó là kẻ lừa đảo nhắm vào gia đình đang rối trí, hoặc nếu tiền thật sự đến tay người có chức vụ thì cả người đưa cũng có thể bị xử lý về tội đưa hối lộ. Đường đúng duy nhất để người thân sớm được về là thông qua thủ tục: luật sư, bảo lĩnh, khắc phục hậu quả, và lời khai trung thực.

Gia đình cũng tuyệt đối không nhắn tin dặn người bị bắt khai thế này thế kia, không gặp người làm chứng để "nói giúp", không tẩu tán tài sản liên quan. Những việc đó có thể bị coi là cản trở điều tra, làm mất cơ hội được bảo lĩnh, có khi còn kéo thêm người nhà vào vụ án.

Điều cần nhớ

Thứ nhất, tạm giữ tối đa 9 ngày kể cả gia hạn, và gia đình phải được báo tin. Thứ hai, gia đình có quyền mời luật sư ngay từ khi người thân bị đưa về trụ sở hoặc có quyết định tạm giữ, không cần chờ. Thứ ba, thăm gặp, gửi đồ và bảo lĩnh đều đi qua thủ tục chính thức; đừng đưa tiền cho người hứa "lo cho về", cũng đừng mớm lời hay tác động nhân chứng.

Hỏi đáp nhanh

Người thân bị tạm giữ tối đa bao nhiêu ngày?

Thời hạn tạm giữ là 3 ngày, có thể gia hạn tối đa hai lần, mỗi lần không quá 3 ngày và phải được viện kiểm sát phê chuẩn, tổng cộng không quá 9 ngày. Hết hạn mà không đủ căn cứ khởi tố bị can thì phải trả tự do.

Gia đình có được tự mời luật sư khi người thân đang bị tạm giữ không?

Được. Người thân thích có quyền lựa chọn người bào chữa, và luật sư tham gia được ngay từ khi có quyết định tạm giữ. Cơ quan tố tụng sẽ báo cho người bị tạm giữ để họ cho ý kiến.

Ai được đứng ra bảo lĩnh cho người thân?

Phải có ít nhất 2 người thân, đủ 18 tuổi, nhân thân tốt, có thu nhập ổn định và có điều kiện quản lý bị can. Mỗi người làm giấy cam đoan có xác nhận của Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc nơi làm việc.