Bị hại rút đơn thì người gây án có hết bị xử lý hình sự không

Ông Vũ Văn Sơn, 51 tuổi, ở Thái Nguyên, có cậu con trai tên Đạt. Tháng 8 năm 2026, Đạt xô xát với một người bạn nhậu là anh Toàn, xô anh ngã đập đầu vào bậc thềm. Kết luận giám định tỷ lệ tổn thương cơ thể của Toàn là 15 phần trăm, Toàn làm đơn yêu cầu khởi tố. Hai gia đình ngồi lại, nhà ông Sơn bồi thường 70 triệu đồng, Toàn đồng ý viết đơn rút yêu cầu. Cùng thời gian đó, cháu họ ông Sơn bị một người quen lừa 120 triệu đồng; người kia trả lại đủ tiền, cháu cũng rút đơn, nhưng vụ án vẫn tiếp tục và người đó vẫn bị truy tố.

Ông Sơn thắc mắc: cùng là rút đơn, sao một vụ dừng, một vụ không? Câu trả lời nằm ở một điều luật mà ít người để ý.

Chỉ một số tội mới cần bị hại yêu cầu

Phần lớn tội phạm, khi có dấu hiệu, cơ quan tố tụng phải khởi tố mà không cần ai yêu cầu. Bộ luật Tố tụng hình sự chỉ dành một nhóm nhỏ tội cho bị hại quyết định: những tội chỉ được khởi tố khi có yêu cầu của bị hại, hoặc của người đại diện khi bị hại dưới 18 tuổi, có nhược điểm về tâm thần, thể chất hay đã chết.

Nhóm này gồm khoản 1 của các tội: cố ý gây thương tích; cố ý gây thương tích trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh; cố ý gây thương tích do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội; vô ý gây thương tích; vô ý gây thương tích do vi phạm quy tắc nghề nghiệp hoặc quy tắc hành chính; hiếp dâm; cưỡng dâm; làm nhục người khác; và vu khống. Điểm mấu chốt là chữ khoản 1. Cùng tội cố ý gây thương tích nhưng thuộc khoản 2 trở lên thì không còn nằm trong nhóm này.

Rút yêu cầu thì vụ án dừng lại thế nào

Với các tội trong nhóm trên, khi người đã yêu cầu khởi tố rút yêu cầu, vụ án phải được đình chỉ. Có một ngoại lệ: nếu có căn cứ cho thấy người đó rút đơn trái với ý muốn của mình vì bị ép buộc, cưỡng bức, thì cơ quan điều tra, viện kiểm sát, tòa án vẫn tiếp tục giải quyết. Và một khi đã rút thì bị hại không có quyền yêu cầu lại, trừ trường hợp rút do bị ép buộc, cưỡng bức.

Vụ của Đạt là khoản 1 Điều 134, tỷ lệ 15 phần trăm, không có tình tiết định khung nào khác, nên Toàn rút yêu cầu thì vụ án được đình chỉ. Nhưng thử đổi một chi tiết: nếu Đạt cầm vỏ chai đánh Toàn, có dấu hiệu dùng hung khí nguy hiểm, thì 15 phần trăm đã thuộc khoản 2, và đơn rút của Toàn không còn làm vụ án dừng lại được.

Rút vào lúc nào? Bộ luật Tố tụng hình sự không đặt mốc cuối cho việc rút yêu cầu trong quá trình giải quyết vụ án, nên bị hại có thể rút ở giai đoạn điều tra, truy tố hay khi vụ án đã được đưa ra xét xử. Có điều rút càng muộn thì người gây án càng phải trải qua nhiều thủ tục, có khi đã bị tạm giam một thời gian. Khi bản án đã có hiệu lực pháp luật thì việc rút đơn không còn làm thay đổi được bản án nữa.

Với các tội khác, rút đơn có tác dụng gì

Vụ lừa đảo 120 triệu đồng của cháu ông Sơn thuộc khoản 2 tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, không nằm trong nhóm khởi tố theo yêu cầu. Rút đơn không làm vụ án dừng. Tuy vậy, việc người phạm tội tự nguyện trả lại tiền, bồi thường là tình tiết giảm nhẹ được Bộ luật Hình sự ghi rõ, và đơn xin giảm nhẹ của bị hại cũng có thể được tòa cân nhắc. Hai thứ này có thể ảnh hưởng lớn đến mức án, kể cả khả năng được hưởng án treo.

Còn một lối nữa: miễn trách nhiệm hình sự khi hòa giải. Bộ luật Hình sự cho phép người phạm tội ít nghiêm trọng, hoặc tội nghiêm trọng do vô ý, gây thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm hay tài sản của người khác, đã tự nguyện sửa chữa, bồi thường, khắc phục hậu quả, và được bị hại tự nguyện hòa giải, đề nghị miễn trách nhiệm hình sự, thì có thể được miễn. Chữ "có thể" nghĩa là cơ quan tố tụng xem xét, không phải tự động. Vụ lừa đảo 120 triệu đồng là tội nghiêm trọng do cố ý, nên không thuộc trường hợp này.

Những chỗ hay sai khi viết đơn rút và nhận tiền

Sai lầm thứ nhất là trao tiền bằng tay, không giấy tờ. Bên bồi thường nên lập văn bản thỏa thuận ghi rõ số tiền, các khoản đã bao gồm như chi phí điều trị, thu nhập bị mất, tổn thất tinh thần, việc bị hại đã nhận đủ, có chữ ký hai bên, tốt nhất có người làm chứng. Đơn rút yêu cầu khởi tố nên do chính bị hại tự viết, nộp cho cơ quan đang giải quyết, ghi rõ là tự nguyện.

Sai lầm thứ hai là gây sức ép để bị hại rút đơn: đến nhà nhiều lần, nhờ người có thế đến nói, dọa dẫm. Bị ép rút thì vụ án vẫn tiếp tục, người gây sức ép còn có thể bị xử lý thêm. Sai lầm thứ ba nằm ở phía bị hại: rút đơn khi chưa nhận được gì, chỉ vì tin một lời hứa. Đã rút thì không yêu cầu lại được, khi đó muốn đòi tiền phải khởi kiện dân sự, mất thêm thời gian và công sức.

Sai lầm thứ tư là nghĩ rằng rút yêu cầu khởi tố là mất luôn quyền đòi bồi thường. Rút yêu cầu chỉ chấm dứt phần hình sự. Nếu vụ án bị đình chỉ mà bên kia chưa bồi thường đủ như đã hứa, bị hại vẫn có thể thương lượng tiếp hoặc khởi kiện vụ án dân sự để đòi.

Điều cần nhớ

Thứ nhất, chỉ khoản 1 của một số tội như cố ý gây thương tích, làm nhục người khác, vu khống, hiếp dâm và vài tội khác mới khởi tố theo yêu cầu bị hại; rút yêu cầu tự nguyện thì vụ án được đình chỉ, và không yêu cầu lại được. Thứ hai, với các tội còn lại như trộm cắp, lừa đảo, rút đơn không làm vụ án dừng, nhưng bồi thường và đơn xin giảm nhẹ vẫn có giá trị lớn khi tòa quyết định hình phạt. Thứ ba, mọi khoản bồi thường nên lập thành văn bản, và tuyệt đối không ép bị hại rút đơn.

Hỏi đáp nhanh

Bị hại rút đơn rồi có được làm đơn yêu cầu lại không?

Không, trừ khi chứng minh được việc rút đơn trước đó là do bị ép buộc, cưỡng bức. Vì vậy chỉ nên rút khi đã thật sự đồng ý và đã nhận đủ bồi thường.

Bị lừa tiền, người lừa trả lại rồi mình rút đơn thì họ có được thả không?

Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản không thuộc nhóm khởi tố theo yêu cầu bị hại, nên rút đơn không làm vụ án dừng. Việc trả lại tiền và đơn xin giảm nhẹ của bạn có thể giúp họ được giảm nhẹ hình phạt.

Đánh người 25 phần trăm mà bị hại rút đơn thì sao?

Nếu chỉ thuộc khoản 1 Điều 134, tức từ 11 đến 30 phần trăm và không có tình tiết định khung như dùng hung khí nguy hiểm, côn đồ, thì vụ án được đình chỉ khi bị hại tự nguyện rút yêu cầu. Có tình tiết định khung thì lên khoản 2 và vụ án vẫn tiếp tục.