Chị Lan bán bánh mì đầu hẻm ở Bình Dương cũ, nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh. Từ đầu năm 2025, chị chơi hai dây hụi tháng của bà Sáu trong xóm, mỗi dây góp 5 triệu đồng một kỳ. Đến tháng 7 năm 2026, chị đã góp tổng cộng hơn 170 triệu đồng mà chưa hốt lần nào, vì định để cuối năm hốt một lần lo việc cho con. Một buổi sáng, cả xóm hay tin nhà bà Sáu khóa cửa, điện thoại không liên lạc được. Hụi bể.
Hơn ba mươi hụi viên kéo nhau đến nhà, người khóc, người đòi phá cửa. Có người nói đi kiện, có người nói đi báo công an, có người lại bảo chơi hụi vốn là chuyện ngoài luật, mất là chịu. Câu cuối cùng là chỗ sai đầu tiên mình cần gỡ.
Chơi hụi là hợp pháp, có luật hẳn hoi
Bộ luật Dân sự 2015 thừa nhận họ, hụi, biêu, phường là giao dịch về tài sản theo tập quán, và Nghị định 19 năm 2019 của Chính phủ hướng dẫn chi tiết. Nghĩa là quyền lợi của người chơi hụi được pháp luật bảo vệ, miễn là dây hụi nhằm tương trợ chứ không phải trá hình để cho vay nặng lãi hay huy động vốn trái phép.
Nghị định này đặt ra mấy điểm cốt lõi. Thỏa thuận về dây hụi phải được thể hiện bằng văn bản, ghi danh sách thành viên, phần hụi, thời gian, cách góp và cách hốt. Thành viên về nguyên tắc là người từ đủ 18 tuổi, có năng lực hành vi dân sự. Với hụi có lãi, lãi suất không được vượt quá 20 phần trăm một năm, phần vượt không có hiệu lực.
Chủ hụi cũng có nghĩa vụ rõ ràng: lập và giữ sổ hụi, đưa giấy biên nhận khi nhận hoặc giao tiền, giao phần hụi cho người hốt đúng kỳ, và góp thay khi có thành viên không góp hoặc góp trễ. Chủ hụi tổ chức dây có giá trị từ 100 triệu đồng một kỳ trở lên, hoặc từ hai dây trở lên, còn phải thông báo cho Ủy ban nhân dân xã, phường nơi mình cư trú.
Bể hụi: chuyện dân sự hay lừa đảo
Không phải dây hụi nào bể cũng là tội phạm. Có chủ hụi làm ăn thua lỗ, hụi viên đã hốt rồi bỏ góp, dây hụi đổ dây chuyền. Khi đó quan hệ chủ yếu là dân sự: chủ hụi và những người đã hốt mà chưa góp đủ có nghĩa vụ trả, hụi viên khởi kiện đòi tiền tại Tòa án nhân dân khu vực.
Nhưng có những dấu hiệu khiến vụ việc chuyển sang hình sự. Nếu chủ hụi dựng tên thành viên ảo, tự hốt dưới tên người không có thật, báo kỳ khui giả, hoặc từ đầu đã không có ý định trả, thì có dấu hiệu của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 Bộ luật Hình sự. Nếu chủ hụi nhận tiền hợp pháp rồi bỏ trốn, hoặc có điều kiện trả mà cố tình không trả, hoặc dùng tiền vào việc bất hợp pháp dẫn đến không trả được, thì có dấu hiệu của tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản theo Điều 175.
Việc khóa cửa bỏ đi, cắt liên lạc như bà Sáu là một tình tiết quan trọng. Hụi viên có quyền làm đơn tố giác gửi công an xã, phường nơi xảy ra việc hoặc cơ quan cảnh sát điều tra công an cấp tỉnh. Kết luận có tội hay không là việc của cơ quan tiến hành tố tụng, hụi viên chỉ cần trình bày sự việc và nộp chứng cứ.
Những chỗ hay hiểu sai khi hụi bể
Hiểu sai thứ nhất: "Hụi không có giấy tờ thì không kiện được". Văn bản là điều nghị định yêu cầu, nhưng thiếu văn bản không làm mất quyền đòi tiền. Tin nhắn báo khui hụi, sao kê chuyển khoản, sổ tay ghi chép của chủ hụi, lời khai của các hụi viên khác đều có thể là chứng cứ.
Hiểu sai thứ hai: "Mình hốt rồi thì hụi bể là xong, khỏi góp nữa". Người đã hốt hụi vẫn có nghĩa vụ tiếp tục góp phần của mình cho đến hết dây, vì tiền mình hốt chính là tiền của những người chưa hốt. Tòa thường xem xét toàn bộ dòng tiền: ai đã góp bao nhiêu, đã hốt bao nhiêu, để xác định ai còn nợ ai.
Một biến thể hay gặp là hụi có lãi, hay còn gọi là hụi bỏ thăm: ai cần tiền thì bỏ thăm trả lãi cao để được hốt sớm. Có dây, mức bỏ thăm bị đẩy lên rất cao, quy ra lãi năm vượt xa 20 phần trăm. Khi tranh chấp, phần lãi vượt trần không được công nhận, nên số tiền mỗi người đòi được có thể khác với con số trong sổ hụi. Hụi viên nên chuẩn bị tinh thần là tòa sẽ tính lại, chứ không lấy nguyên sổ của chủ hụi làm chuẩn.
Hiểu sai thứ ba: "Kéo nhau tới xiết đồ cho nhanh". Tự ý phá cửa, lấy tài sản, giữ người hay đe dọa người nhà chủ hụi có thể khiến chính hụi viên phạm tội. Đòi tiền phải đi qua đường pháp lý, dù chậm hơn.
Các bước hụi viên nên làm ngay
Thứ nhất, mỗi người tự lập một bảng ghi lại thật cụ thể: chơi dây nào, góp từ kỳ nào, mỗi kỳ bao nhiêu, đã hốt chưa, hốt ngày nào, được bao nhiêu. Ghi trong lúc trí nhớ còn mới. Thứ hai, gom giấy biên nhận, chụp lại tin nhắn, lưu sao kê ngân hàng có nội dung chuyển tiền hụi. Đừng xóa nhóm trò chuyện của dây hụi.
Thứ ba, các hụi viên nên ngồi lại đối chiếu với nhau, cử vài người đại diện để làm đơn chung, nhưng mỗi người vẫn ký tên và nêu số tiền của riêng mình. Thứ tư, nếu biết chủ hụi còn nhà đất, xe cộ, có thể đề nghị tòa áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời như phong tỏa tài sản khi khởi kiện, để tránh tài sản bị tẩu tán trong lúc chờ xét xử. Người yêu cầu biện pháp này thường phải nộp một khoản tiền bảo đảm theo quyết định của tòa.
Thứ năm, nếu chủ hụi chưa bỏ đi mà chỉ khất lần, hãy đề nghị chủ hụi ký một bản xác nhận số tiền còn nợ từng người, có ngày tháng và chữ ký. Bản xác nhận này rất có giá trị khi khởi kiện sau này, và cũng là cơ sở để thỏa thuận trả dần nếu chủ hụi thật sự gặp khó khăn chứ không có ý chiếm đoạt.
Điều cần nhớ
Trước khi chơi một dây hụi mới, hãy đòi có văn bản thỏa thuận, có sổ hụi, có biên nhận mỗi lần đưa tiền; đừng vì nể người quen mà bỏ qua. Khi hụi bể, chơi hụi không phải là chuyện ngoài luật, bạn có quyền khởi kiện đòi tiền hoặc tố giác nếu có dấu hiệu chiếm đoạt. Và dù giận đến đâu, đừng tự xử, vì đó là cách nhanh nhất để người bị hại biến thành người vi phạm.
Hỏi đáp nhanh
Chơi hụi không có giấy tờ thì có đòi được tiền không?
Vẫn có thể đòi. Tin nhắn, sao kê chuyển khoản, sổ ghi chép của chủ hụi và lời khai của các hụi viên khác đều có thể dùng làm chứng cứ khi khởi kiện hoặc tố giác.
Lãi trong dây hụi tối đa là bao nhiêu?
Theo Nghị định 19 năm 2019, lãi suất trong hụi có lãi không được vượt quá 20 phần trăm một năm. Phần lãi vượt quá mức này không có hiệu lực.
Đã hốt hụi rồi mà hụi bể thì có phải góp tiếp không?
Có. Người đã hốt vẫn phải góp tiếp phần của mình cho đến hết dây, vì số tiền đã hốt là tiền góp của những người chưa hốt.
Chủ hụi bỏ trốn thì báo ở đâu?
Hụi viên làm đơn tố giác gửi công an xã, phường nơi xảy ra việc hoặc cơ quan cảnh sát điều tra công an cấp tỉnh, kèm danh sách số tiền và chứng cứ của từng người.
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.
