Đánh nhau gây thương tích: tỷ lệ thương tật bao nhiêu thì bị xử lý hình sự

Ngày 23 tháng 8 năm 2026, trong một quán nhậu ở Biên Hòa, anh Lê Quốc Tuấn, 27 tuổi, to tiếng với bàn bên chỉ vì một cú va quẹt xe ngoài cửa. Lời qua tiếng lại, Tuấn đấm anh Khánh một cú làm gãy xương mũi. Khánh vớ vỏ chai bia đập vào cánh tay Tuấn, rách một đường phải khâu tám mũi. Cả hai vào viện. Sáng hôm sau, hai gia đình gặp nhau ở hành lang bệnh viện, câu đầu tiên ai cũng hỏi là: bao nhiêu phần trăm thì đi tù?

Câu hỏi đó có cơ sở, vì tội cố ý gây thương tích tính theo tỷ lệ tổn thương cơ thể. Nhưng chỉ nhìn vào con số phần trăm thì chưa đủ, và nhiều gia đình đã tính sai vì chỗ này.

Mốc 11 phần trăm và các khung của Điều 134

Điều 134 Bộ luật Hình sự quy định tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác. Khoản 1 áp dụng khi tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 11 đến 30 phần trăm, mức phạt là cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc tù từ 6 tháng đến 3 năm.

Từ 31 đến 60 phần trăm thuộc khoản 2, phạt tù từ 2 năm đến 6 năm. Từ 61 phần trăm trở lên thuộc khoản 3, tù từ 5 năm đến 10 năm. Làm chết người thì lên khoản 4, tù từ 7 năm đến 14 năm. Ngoài ra, cùng một tỷ lệ nhưng gây thương tích cho hai người trở lên, phạm tội hai lần trở lên, hoặc kèm các tình tiết đặc biệt kể dưới đây, thì nhảy lên khung cao hơn. Ví dụ, tỷ lệ chỉ 15 phần trăm nhưng có dùng hung khí nguy hiểm thì không còn ở khoản 1 mà thuộc khoản 2.

Dưới 11 phần trăm chưa chắc đã thoát

Đây là hiểu lầm phổ biến nhất. Dưới 11 phần trăm vẫn có thể bị truy cứu hình sự nếu thuộc một trong các trường hợp luật liệt kê. Đó là dùng vũ khí, hung khí nguy hiểm hoặc thủ đoạn có thể gây nguy hại cho nhiều người; dùng a-xít, hóa chất nguy hiểm; đánh người dưới 16 tuổi, phụ nữ mà biết là có thai, người già yếu, ốm đau hay người không có khả năng tự vệ; đánh ông bà, cha mẹ, thầy cô của mình; có tổ chức; thuê người đánh hoặc đánh thuê; có tính chất côn đồ; đánh người đang thi hành công vụ; và một vài trường hợp khác.

Vỏ chai bia vỡ, dao, gậy sắt thường được xem xét là hung khí nguy hiểm. Đánh người vô cớ, hung hãn ở nơi đông người dễ bị đánh giá là có tính chất côn đồ. Vậy nên cú đập vỏ chai của Khánh, dù vết thương của Tuấn có khi chỉ vài phần trăm, vẫn có thể là tội phạm.

Nếu dưới 11 phần trăm và không có tình tiết nào như trên, người gây thương tích bị xử phạt hành chính. Theo Nghị định 282 năm 2025 của Chính phủ về xử phạt trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội, hành vi cố ý gây thương tích chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự bị phạt từ 6 triệu đến 8 triệu đồng. Dù bị phạt hành chính hay hình sự, người gây thương tích vẫn phải bồi thường cho người bị thương.

Giám định thương tật diễn ra thế nào

Tỷ lệ tổn thương cơ thể không do bác sĩ điều trị ước lượng, mà do tổ chức giám định pháp y kết luận, theo bảng tỷ lệ do Bộ Y tế ban hành. Thông thường cơ quan điều tra ra quyết định trưng cầu giám định; bị hại cũng có quyền đề nghị giám định. Nếu bị hại từ chối giám định theo quyết định trưng cầu mà không có lý do chính đáng, luật cho phép dẫn giải người đó đi giám định.

Kết quả giám định phụ thuộc rất nhiều vào hồ sơ bệnh án. Vì vậy người bị thương nên đi khám ngay, khai đúng cơ chế bị đánh, giữ lại giấy ra viện, phim chụp, đơn thuốc, hóa đơn. Bên nào không đồng ý với kết luận thì có thể đề nghị giám định bổ sung hoặc giám định lại theo thủ tục luật định, kèm lý do cụ thể.

Những hiểu lầm hay gặp

Hiểu lầm thứ nhất: rút đơn là xong. Chỉ khoản 1 Điều 134 mới khởi tố theo yêu cầu của bị hại, bị hại rút yêu cầu thì vụ án được đình chỉ. Từ khoản 2 trở lên, kể cả trường hợp 15 phần trăm có hung khí, bị hại rút đơn thì vụ án vẫn tiếp tục.

Hiểu lầm thứ hai: hai bên cùng đánh thì huề. Không có chuyện bù trừ. Mỗi người bị xem xét riêng với hành vi của mình; Tuấn có thể vừa là bị hại trong hành vi của Khánh, vừa là người gây thương tích cho Khánh.

Hiểu lầm thứ ba: bị đánh trước thì đánh lại là phòng vệ chính đáng. Phòng vệ chính đáng là chống trả lại một sự tấn công đang diễn ra, ở mức cần thiết. Người ta đã thôi đánh mà mình còn đuổi theo đánh, hoặc chống trả quá mức cần thiết, thì có thể bị xử lý về tội gây thương tích do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng, với khung nhẹ hơn nhưng vẫn là tội.

Bồi thường và các bước nên làm

Người bị thương được đòi các khoản: chi phí cứu chữa, phục hồi sức khỏe; thu nhập bị mất hoặc giảm sút; chi phí và thu nhập bị mất của người chăm sóc; và một khoản bù đắp tổn thất tinh thần. Theo Bộ luật Dân sự, khoản tinh thần do các bên thỏa thuận, nếu không thỏa thuận được thì tối đa không quá 50 lần mức lương cơ sở. Với lương cơ sở 2,53 triệu đồng từ ngày 1 tháng 7 năm 2026, mức trần này là 126,5 triệu đồng.

Các bước nên làm: đi khám và giữ mọi chứng từ; chụp ảnh vết thương theo từng ngày; xin chủ quán hoặc nhà dân gần đó giữ lại đoạn camera càng sớm càng tốt vì máy thường tự xóa sau vài ngày; ghi lại tên, số điện thoại người chứng kiến. Nếu hai bên thương lượng bồi thường, hãy lập văn bản có chữ ký, ghi rõ số tiền, các khoản đã bao gồm và việc nhận đủ, đừng trao tiền bằng miệng.

Điều cần nhớ

Một, 11 phần trăm là mốc chung, nhưng dưới mốc đó mà có hung khí nguy hiểm, có tính chất côn đồ hay các tình tiết luật liệt kê thì vẫn có thể bị xử lý hình sự. Hai, tỷ lệ thương tật do giám định pháp y kết luận, nên hồ sơ bệnh án và chứng cứ ban đầu quyết định rất nhiều. Ba, chỉ khoản 1 mới dừng được khi bị hại rút yêu cầu; còn bồi thường thì luôn phải làm, và nên làm bằng văn bản.

Hỏi đáp nhanh

Đánh người dưới 11 phần trăm có bị đi tù không?

Thường chỉ bị phạt hành chính từ 6 triệu đến 8 triệu đồng và phải bồi thường. Nhưng nếu dùng hung khí nguy hiểm, có tính chất côn đồ, đánh người già yếu, phụ nữ có thai hay các trường hợp luật liệt kê thì vẫn có thể bị truy cứu hình sự.

Ai được yêu cầu giám định thương tật?

Cơ quan điều tra thường ra quyết định trưng cầu giám định, và bị hại cũng có quyền đề nghị giám định. Không đồng ý với kết luận thì có thể đề nghị giám định bổ sung hoặc giám định lại, kèm lý do.

Bị đánh thì được đòi bồi thường tinh thần tối đa bao nhiêu?

Nếu không thỏa thuận được, mức bù đắp tổn thất tinh thần khi sức khỏe bị xâm phạm tối đa là 50 lần lương cơ sở, tức 126,5 triệu đồng tính theo lương cơ sở từ ngày 1 tháng 7 năm 2026. Khoản này cộng thêm với chi phí chữa trị và thu nhập bị mất.