Bị lừa đảo qua mạng: tố giác ở đâu, cần chứng cứ gì để được giải quyết

Sáng ngày 2 tháng 9 năm 2026, chị Ngô Thị Thu, 45 tuổi, kế toán một công ty ở Hải Phòng, nhận cuộc gọi video từ một người mặc sắc phục, xưng là cán bộ công an. Người này đọc đúng họ tên, số căn cước, địa chỉ của chị, rồi nói tài khoản của chị liên quan một đường dây rửa tiền. Để "chứng minh trong sạch", chị phải cài một ứng dụng mang tên giống cơ quan nhà nước và chuyển tiền vào "tài khoản tạm giữ của cơ quan điều tra", xác minh xong sẽ trả lại. Chỉ trong buổi trưa, chị chuyển ba lần, tổng cộng 186 triệu đồng. Đến chiều, số điện thoại kia không liên lạc được nữa.

Chị Thu không phải người đầu tiên, cũng không phải người cuối cùng. Câu hỏi lúc này không còn là vì sao mình tin, mà là làm gì ngay, nộp đơn ở đâu, và có cơ hội nào lấy lại tiền.

Đây là tội gì và vì sao phải tố giác sớm

Dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản từ 2 triệu đồng trở lên là dấu hiệu của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Bộ luật Hình sự. Với số tiền từ 50 triệu đến dưới 200 triệu đồng như của chị Thu, khung hình phạt là tù từ 2 năm đến 7 năm. Bộ luật Hình sự còn có tội riêng về sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử để chiếm đoạt tài sản. Áp tội danh nào là việc của cơ quan điều tra; bạn không cần biết tên tội mới được tố giác.

Vì sao phải nhanh? Vì tiền lừa đảo thường được chuyển qua nhiều tài khoản trung gian chỉ trong vài giờ, rồi rút ra hoặc đổi sang tài sản khác. Báo càng sớm, khả năng khoản tiền còn nằm lại ở một tài khoản nào đó càng cao.

Việc cần làm trong giờ đầu tiên

Việc thứ nhất là gọi ngay tổng đài ngân hàng của mình, báo đây là giao dịch bị lừa đảo, đề nghị tra soát và thông báo cho ngân hàng nhận tiền. Ngân hàng thường không hoàn tiền thay cho kẻ gian, nhưng báo sớm giúp việc chặn dòng tiền có cơ hội hơn. Nếu đã lỡ đưa mã xác thực hay cài ứng dụng lạ, hãy ngắt mạng điện thoại, đổi mật khẩu ngân hàng điện tử từ một máy khác, khóa tạm thẻ.

Việc thứ hai là giữ nguyên chứng cứ. Đừng vội xóa ứng dụng lạ, đừng xóa cuộc trò chuyện, đừng rời nhóm trò chuyện. Chụp màn hình các tin nhắn, số điện thoại, tên tài khoản mạng xã hội, đường dẫn đã bấm. Lưu lại thông tin từng lần chuyển tiền: số tài khoản nhận, tên chủ tài khoản, ngân hàng, thời gian, mã giao dịch. Xin sao kê tài khoản có các giao dịch đó. Ứng dụng độc hại trong máy cũng là chứng cứ, nên để cơ quan chức năng hướng dẫn trước khi gỡ.

Nộp đơn tố giác ở đâu

Bạn có thể đến công an xã, phường hoặc đồn công an gần nhất. Bộ luật Tố tụng hình sự giao cho công an cấp xã và đồn công an trách nhiệm tiếp nhận tố giác, lập biên bản, kiểm tra xác minh sơ bộ rồi chuyển ngay cho cơ quan điều tra có thẩm quyền. Bạn cũng có thể gửi thẳng tới cơ quan điều tra hoặc viện kiểm sát. Luật nói rõ mọi tố giác phải được tiếp nhận đầy đủ, cơ quan có trách nhiệm không được từ chối. Tố giác có thể bằng lời hoặc bằng văn bản.

Đơn nên ghi rõ họ tên, địa chỉ, số điện thoại của bạn; diễn biến theo thứ tự thời gian; từng lần chuyển tiền với số tài khoản nhận; các số điện thoại, tài khoản mạng xã hội của kẻ gian; và đề nghị khởi tố, điều tra, thu hồi tài sản. Đính kèm bản in ảnh chụp màn hình và sao kê. Khi nộp trực tiếp, hãy đề nghị lập biên bản tiếp nhận hoặc giấy biên nhận, ghi lại tên cán bộ. Bạn không cần đi tìm nơi kẻ gian ở, cũng không cần đến công an tỉnh khác chỉ vì tài khoản nhận tiền mở ở đó.

Sau khi nộp đơn, chờ bao lâu

Trong 20 ngày kể từ khi nhận tố giác, cơ quan điều tra phải kiểm tra, xác minh và ra một trong ba quyết định: khởi tố vụ án, không khởi tố vụ án, hoặc tạm đình chỉ việc giải quyết. Vụ việc phức tạp, phải xác minh ở nhiều nơi thì thời hạn kéo dài nhưng không quá 2 tháng, và viện kiểm sát có thể gia hạn thêm một lần không quá 2 tháng. Lừa đảo qua mạng thường thuộc loại phức tạp, nên bạn chuẩn bị tinh thần chờ lâu hơn 20 ngày.

Người tố giác có quyền được thông báo kết quả giải quyết, có quyền đề nghị giữ bí mật việc tố giác, và được khiếu nại nếu cho rằng cơ quan giải quyết không đúng. Trong quá trình điều tra, cơ quan tố tụng có thể phong tỏa tài khoản liên quan. Khi vụ án được xét xử, tòa sẽ buộc người phạm tội trả lại tiền và bồi thường. Nói thật với bạn, lấy lại được bao nhiêu tùy vào việc có bắt được người, có truy được tiền hay không; không ai hứa trước được con số.

Những cái bẫy sau khi đã bị lừa

Người vừa mất tiền là mục tiêu ưa thích của nhóm lừa đảo lần hai. Họ tự giới thiệu là "chuyên gia lấy lại tiền", là luật sư, là cán bộ ngân hàng, thậm chí là chính "cơ quan điều tra", hứa thu hồi trong vài ngày nếu bạn đóng trước một khoản phí. Cũng có kiểu báo "tiền của bạn đã bị đóng băng, muốn rút phải nộp thuế, nộp phí". Nguyên tắc đơn giản: không cơ quan nhà nước nào thu phí để trả lại tiền bị lừa, và không chuyển thêm đồng nào nữa.

Một cái bẫy khác ít ai để ý: kẻ gian dụ người khác bán, cho thuê tài khoản ngân hàng để làm tài khoản trung gian. Người cho thuê tưởng kiếm vài trăm nghìn dễ dàng, nhưng có thể bị xử lý về hành vi mua bán thông tin tài khoản và trở thành một mắt xích trong vụ án. Và khi tố giác, hãy kể đúng sự thật; cố ý tố giác sai sự thật cũng bị xử lý theo luật.

Điều cần nhớ

Thứ nhất, trong giờ đầu, gọi ngân hàng để tra soát và khóa tài khoản, rồi giữ nguyên mọi chứng cứ, đừng xóa gì cả. Thứ hai, nộp đơn tố giác tại công an xã, phường hoặc cơ quan điều tra gần nhất; họ không được từ chối, và thời hạn giải quyết là 20 ngày, vụ phức tạp có thể kéo dài nhiều tháng. Thứ ba, không trả phí cho bất kỳ ai hứa lấy lại tiền, vì đó gần như chắc chắn là lừa đảo lần hai.

Hỏi đáp nhanh

Bị lừa vài trăm nghìn đồng qua mạng có tố giác được không?

Vẫn tố giác được. Dưới 2 triệu đồng thường chưa đủ định lượng tội lừa đảo, trừ một số trường hợp như người đó đã từng bị xử lý về hành vi chiếm đoạt, nhưng thông tin của bạn giúp cơ quan điều tra lần ra cả đường dây.

Phải nộp đơn ở công an nơi mình ở hay nơi kẻ lừa đảo mở tài khoản?

Bạn nộp ở công an xã, phường, đồn công an hoặc cơ quan điều tra gần mình nhất. Nơi tiếp nhận có trách nhiệm chuyển tới cơ quan điều tra có thẩm quyền.

Ngân hàng có phải hoàn tiền cho mình không?

Thường là không, vì chính bạn đã thực hiện giao dịch. Nhưng báo ngân hàng thật sớm giúp tăng cơ hội chặn được tiền ở tài khoản nhận trước khi bị rút đi.