Chiều thứ Hai, ngày 7 tháng 9 năm 2026, anh Đặng Văn Hiếu, 38 tuổi, chủ một xưởng mộc nhỏ ở Thủ Dầu Một, nhận được một tờ giấy của công an phường: mời anh sáng thứ Năm lên trụ sở "để làm rõ một số nội dung liên quan đến đơn của ông Trần Minh Lộc". Ông Lộc là khách cũ, đặt một bộ tủ bếp 85 triệu đồng, đã cọc 40 triệu đồng, rồi hai bên cãi nhau vì xưởng giao chậm gần hai tháng. Anh Hiếu mất ngủ ba đêm. Mình có bị bắt không? Có cần dẫn ai đi cùng không? Nếu không đi thì sao?
Tình huống này gặp nhiều hơn bạn nghĩ. Phần lớn người được mời lên làm việc không phải người phạm tội, mà là người biết việc, người bị ai đó làm đơn, hoặc chính người đi tố cáo. Hiểu mình đang đứng ở vai trò nào, có quyền gì, thì buổi làm việc sẽ bớt đáng sợ đi rất nhiều.
Giấy mời và giấy triệu tập khác nhau thế nào
Khi chưa có vụ án hình sự, công an đang kiểm tra, xác minh một đơn tố giác hay một tin báo, văn bản gửi bạn thường là giấy mời làm việc. Giấy triệu tập là văn bản tố tụng, thường dùng khi đã khởi tố vụ án, để gọi người làm chứng, bị hại, bị can và những người tham gia tố tụng khác. Nhưng tên tờ giấy không nói hết mọi chuyện. Điều quan trọng là bạn được gọi với tư cách gì.
Bộ luật Tố tụng hình sự quy định khá rõ từng vai. Người đã tố giác phải có mặt theo yêu cầu để trình bày trung thực những gì mình biết. Người bị tố giác cũng phải có mặt theo yêu cầu của cơ quan đang giải quyết tố giác. Người làm chứng phải có mặt theo giấy triệu tập; nếu cố ý vắng mặt không vì lý do bất khả kháng hay trở ngại khách quan, gây cản trở cho việc giải quyết, thì có thể bị dẫn giải. Người bị tố giác mà qua xác minh đã có đủ căn cứ cho thấy liên quan đến hành vi phạm tội được khởi tố, đã được triệu tập mà vẫn vắng mặt không có lý do, cũng có thể bị dẫn giải.
Nói gọn lại, không đến không làm vụ việc biến mất. Nó chỉ làm bạn mất cơ hội trình bày phía mình, và có khi dẫn tới việc bị đưa đến bằng biện pháp cưỡng chế. Nếu bận thật, ốm thật, hãy gọi số điện thoại ghi trên giấy hoặc gửi văn bản xin hẹn ngày khác, nói rõ lý do.
Kiểm tra tờ giấy trước khi đi
Một tờ giấy mời hay giấy triệu tập thật thường ghi rõ tên cơ quan, họ tên người được mời, thời gian, địa điểm là trụ sở của cơ quan, nội dung làm việc, cán bộ cần gặp, có chữ ký và con dấu. Nơi làm việc là trụ sở công an, không phải quán cà phê hay một căn phòng thuê.
Kẻ gian giả danh công an vẫn còn rất nhiều. Họ gửi ảnh "giấy triệu tập" qua Zalo, gọi điện báo bạn dính vào đường dây rửa tiền, rồi bảo bạn chuyển tiền vào "tài khoản tạm giữ" để chứng minh trong sạch, hoặc cài một ứng dụng lạ. Cơ quan công an không làm việc theo cách đó và không yêu cầu ai chuyển tiền để "phối hợp điều tra". Thấy nghi ngờ, bạn tự tìm số điện thoại của công an phường, xã nơi mình ở, hoặc đến thẳng trụ sở hỏi lại. Đừng gọi vào số do chính người lạ đưa.
Bạn có những quyền gì khi làm việc
Với người bị tố giác như anh Hiếu, Bộ luật Tố tụng hình sự ghi các quyền khá cụ thể. Thứ nhất, được thông báo mình bị tố giác về hành vi gì, được giải thích quyền và nghĩa vụ. Thứ hai, được trình bày lời khai, trình bày ý kiến, đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật và đề nghị cơ quan kiểm tra, đánh giá. Thứ ba, được tự bảo vệ hoặc nhờ người bảo vệ quyền lợi cho mình, chẳng hạn một luật sư. Thứ tư, được thông báo kết quả giải quyết và được khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng mà mình cho là sai.
Luật sư bảo vệ người bị tố giác được có mặt khi lấy lời khai, được hỏi thêm sau khi cán bộ hỏi xong, và có mặt khi đối chất. Bạn không bắt buộc phải có luật sư. Nhưng nếu vụ việc có dấu hiệu nặng, hoặc bạn hay run khi ngồi trước cơ quan chức năng, có người đi cùng thì lời khai thường rõ ràng và mạch lạc hơn nhiều.
Còn quyền không buộc phải khai báo chống lại chính mình, không buộc phải nhận mình có tội, luật ghi rõ cho người bị giữ, người bị bắt, người bị tạm giữ và bị can. Với người chỉ được mời lên trình bày, cách khôn ngoan là nói đúng những gì mình biết chắc. Việc gì không nhớ thì nói không nhớ. Đừng đoán, đừng thêm thắt cho xong chuyện.
Những chỗ người ta hay sai
Sai lầm đầu tiên là ký biên bản mà không đọc. Biên bản ghi lời khai là tài liệu theo bạn suốt vụ việc. Bạn có quyền đọc lại từ đầu tới cuối, đề nghị sửa chỗ ghi chưa đúng ý mình, ghi thêm ý kiến nếu không đồng ý, rồi mới ký. Chỉ một cụm "đã nhận đủ tiền" thay cho "mới nhận tiền cọc" là câu chuyện đã khác hẳn.
Sai lầm thứ hai là mang toàn bộ giấy tờ gốc đi nộp. Hợp đồng, biên nhận cọc, tin nhắn là chứng cứ của chính bạn. Hãy mang bản gốc để đối chiếu, nộp bản sao. Nếu cơ quan cần giữ bản gốc thì đề nghị lập biên bản giao nhận, ghi rõ từng thứ.
Sai lầm thứ ba là coi buổi làm việc như một trận cãi nhau với người làm đơn. Chuyện của anh Hiếu với ông Lộc nhiều khả năng là tranh chấp hợp đồng dân sự: giao chậm, chưa giao đủ, chưa trả lại cọc. Ranh giới giữa vi phạm hợp đồng và lừa đảo chiếm đoạt tài sản nằm ở chỗ có dùng thủ đoạn gian dối để lấy tiền ngay từ đầu hay không, có nhận tiền rồi bỏ trốn, không hề có ý định làm hay không. Anh Hiếu nên chứng minh bằng việc thật: hóa đơn mua gỗ, ảnh bộ tủ đang làm dở, tin nhắn báo tiến độ cho khách.
Sai lầm thứ tư là im lặng tuyệt đối vì sợ, hoặc ngược lại là kể lan man những chuyện chẳng liên quan. Hỏi gì trả lời đúng cái đó. Có giấy tờ thì đưa giấy tờ.
Chuẩn bị gì cho buổi làm việc
Trước buổi làm việc, bạn nên viết ra một bản tóm tắt các mốc chính: ngày ký thỏa thuận, ngày nhận tiền, ngày hẹn giao, ngày phát sinh mâu thuẫn. Gom các tài liệu liên quan, in những tin nhắn quan trọng, sắp theo thứ tự thời gian. Mang theo thẻ căn cước và chính tờ giấy mời. Báo cho người nhà biết mình đi đâu, gặp ai, dự kiến về lúc mấy giờ.
Khi làm việc, hỏi rõ cán bộ mình được mời với tư cách gì, liên quan đến đơn nào. Nếu muốn có luật sư mà chưa kịp mời, bạn có thể đề nghị hẹn lại. Kết thúc, đọc kỹ biên bản, ghi lại họ tên cán bộ làm việc. Nếu bị gọi nhiều lần cho cùng một nội dung, hoặc thấy cách làm việc không đúng, bạn có quyền khiếu nại tới thủ trưởng cơ quan đó hoặc tới viện kiểm sát có thẩm quyền.
Điều cần nhớ
Một là, được mời lên làm việc không có nghĩa là bị buộc tội; việc đầu tiên là xác định mình đang ở vai trò gì. Hai là, đến đúng hẹn hoặc xin hẹn lại có lý do, đừng phớt lờ, và cảnh giác với mọi "giấy triệu tập" đi kèm yêu cầu chuyển tiền. Ba là, nói đúng sự thật, đọc kỹ biên bản trước khi ký, giữ bản gốc giấy tờ của mình, và nhờ luật sư khi vụ việc có dấu hiệu nghiêm trọng.
Hỏi đáp nhanh
Không đến theo giấy mời của công an thì có sao không?
Tùy vai trò của bạn. Người làm chứng cố ý vắng mặt không lý do chính đáng có thể bị dẫn giải; người bị tố giác đã có căn cứ liên quan đến hành vi phạm tội mà triệu tập vẫn vắng mặt cũng có thể bị dẫn giải. Bận hoặc ốm thì nên báo và xin hẹn lại.
Có được dẫn luật sư theo khi lên công an làm việc không?
Được. Người bị tố giác có quyền nhờ luật sư bảo vệ quyền lợi; luật sư được có mặt khi lấy lời khai và được hỏi thêm sau khi cán bộ hỏi xong.
Công an gọi điện bảo chuyển tiền để xác minh thì có phải thật không?
Không. Cơ quan công an không yêu cầu người dân chuyển tiền vào tài khoản nào để phối hợp điều tra. Đó là dấu hiệu lừa đảo, bạn nên tự liên hệ trụ sở công an nơi mình ở để hỏi lại.
Biên bản ghi sai lời mình nói thì làm sao?
Bạn có quyền đọc lại và đề nghị sửa trước khi ký. Nếu không được sửa, hãy ghi ý kiến của mình vào biên bản rồi mới ký.
Lưu ý: Bài viết tổng hợp quy định đang có hiệu lực tại thời điểm đăng và chỉ mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến pháp lý cho một vụ việc cụ thể. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi; vui lòng đối chiếu bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi quyết định.
